مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ١٥ - رسائل عربى و تعليقات فلسفى

مهمترين آثار: بدايع الحكم، تعليقات الاسفار، رسالة سبيل الرشاد فى اثبات المعاد، رسالة فى مباحث الحمل، رسالة فى الوجود الرابط، تعليقات الشوارق.

مهمترين ابتكارات فلسفى؛ رأى تازه يا تقرير جديد در مباحث: معاد جسمانى، اعتبارات ماهيت، حمل، وجود رابط، علم، معقولات ثانيه فلسفيه، حركت جوهرى و موضوع آن، عوارض ذاتى در بحث موضوع علم، اصالت وجود، بساطت وجود، تشكيك وجود، وجود صرف بودن نفس و مافوق آن، اتحاد وجودى اعراض با موضوعات، اتميت نظام عالم امكان، حركت روح در آخرت، اتحاد قوس صعودى با قوس نزولى.

امتيازات فلسفى: ١- صاحب ابتكار در چندين مسئله فلسفى و براهين و تقريرات تازه در بيش از ده مسئله فلسفى.

٢- از چيره‌دست‌ترين شارحان آراء صدر المتألهين و مبانى حكمت متعاليه.

٣- بدايع الحكم پس از اسفار مهمترين كتاب حكمت متعاليه و از مهمترين كتب فلسفى به زبان فارسى است.

٤- اولين گام در فلسفه مقايسه‌اى بيان تفكر شرق و غرب در ايران.

جايگاه علمى: پس از صدر المتألهين، به همراهى ملا على نورى، حاج ملا هادى سبزوارى، آقا محمد رضا قمشه‌اى يكى از پنج چهره شاخص حكمت متعاليه محسوب مى‌شود. بلكه از زاويه برهانى پس از ملا صدرا مهمترين فيلسوف پنج قرن اخير جهان اسلام است.

رسائل عربى و تعليقات فلسفى‌

جلد اوّل مجموعه مصنفات حكيم مؤسس يك سره به تعليقات اسفار اختصاص يافت. طبيعى است كه جلد دوّم را با رسائل اسفارى كه تعليقات بلند برآمده از اين «كتاب مستطاب» [١] هستند، آغاز كنيم؛ يعنى «رسالة فى التوحيد» و «رسالة سبيل الرشاد فى اثبات المعاد». فارغ از ترتيب مواضع اين دو تعليقه در اسفار، شروع اين جلد را با مباحث مبدء و

[١]. آقا على غالبا از اسفار با اين تعبير در آثار خود ياد كرده است.