مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٥٧ - ٨ تعليقات على حواشى شرح حكمة الاشراق

داده است. افسوس كه آقا على توفيق ادامه اين تعليقات باارزش را نيافته است.

از اين تعليقات نسخه اصلى به خط آقا على مدرس طهرانى و با امضاى مألوف ١١٠ در كتابخانه مجلس شوراى اسلامى به شماره ١٧٧٩ به جا مانده است. اين تعليقات فاقد تاريخ كتابت است.

٨. تعليقات على حواشى شرح حكمة الاشراق‌

كتاب حكمة الاشراق مهمترين اثر شهاب الدين يحيى بن حبش سهروردى (متوفى ٥٨٧) و يكى از پنج اثر بزرگ فلسفه اسلامى است. در ميان شروح متعدد حكمة الاشراق شرحهاى شهرزورى، علامه حلى و قطب الدين شيرازى ياد كردنى است. اما مهمترين شرح حكمة الاشراق، شرح قطب الدين محمود بن مسعود شيرازى (متوفى ٧١٠) است كه از ديرباز كتاب درسى فلسفه اشراق در حوزه‌هاى علميه بوده است. صدر المتألهين شيرازى بر اين شرح حواشى قيّمه‌اى نوشته است كه حاوى نقادى‌هاى ظريف نسبت به آراء شيخ اشراق است. آقا على مدرس طهرانى نيز بر حواشى ملا صدرا ٢٩ تعليقه نگاشته است. تمامى اين تعليقات متعلق به فصل سوم از مقاله سوم قسم اول «فى ضوابط الفكر» حكمة الاشراق است. عنوان مقاله سوم: مغالطات و حكومت بين آراء اشراقيون و مشائيان است. فصل سوم به بيان آراء خاص اشراقيون اختصاص دارد. آقا على در اين تعليقات مختصر به بررسى توأم آراء سهروردى، قطب الدين شيرازى و صدر المتألهين درباره مسئله هيولى، رابطه هيولى و مقدار، صورت نوعيه، نحوه تركيب بين ماده و صورت، مسئله اعراض، اعتبارات عقليه، وجود، ماهيت و وحدت، مثل افلاطونية و قاعده امكان اشرف پرداخته است. تعارض علمى حكمت اشراق و حكمت متعاليه به ويژه نكته‌سنجى‌هاى حكيم مؤسس نمونه‌اى هرچند مختصر از ژرف‌انديشى‌هاى حكيمان مسلمان بدست داده است.

نسخه خطى اين تعليقات باارزش به خط آقا على و با امضاى مألوف ١١٠ در كتابخانه مجلس شوراى اسلامى به شماره ١٧٦٧ نگهدارى مى‌شود. اين تعليقات فاقد تاريخ كتابت است. (م)