مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٢٣ - ٢ رسالة سبيل الرشاد فى اثبات المعاد

اين رساله در سال ١٣١٠ هجرى قمرى به خط ابو القاسم جيلانى به همت شيخ محمد حسين شميرانى طهرانى در تهران در ١٠٩ صفحه به شيوه چاپ سنگى منتشر شد (ح). سبيل الرشاد در حقيقت نخستين اثر منتشر شده حكيم مؤسس است كه سه سال بعد از وفاتش به حليه طبع آراسته شد. چاپ سنگى سبيل الرشاد در مجموع بسيار كم‌غلط و خوشخوان است. بعلاوه در هامش صفحات چاپ سنگى عناوين مطالب اين رساله به چشم مى‌خورد. ما تمامى نسخ را با اين نسخه تصحيح كرده، اختلاف نسخ مغير معنى را در پاورقى تذكر داده‌ايم.

شيخ آقابزرگ طهرانى در الذريعه اين رساله را چنين معرفى كرده است: «سبيل الرشاد فى اثبات المعاد الجسمانى للحكيم الماهر الآقا على المدرس ابن المولى عبد الله المدرس الزنوزى مقيم طهران المتوفى ١٣٠٧ طبع بطهران ١٣١٠ فى ١٠٩ ص. اوله [يا معيد من افناه اذا برز الخلائق لدعوته من مخافته ...] ذكر انه استخرجه من تعليقاته على مباحث الاسفار الاربعة» [١]

اين رساله براساس پنج نسخه در سال ١٣٧٥ با مقدمه تحليلى، تصحيح و تحقيق نگارنده در فصلنامه نامه مفيد قم منتشر شد [٢] كه اينك با اصلاح خطاهاى مطبعى براساس هشت نسخه در اين مجموعه درج مى‌شود.

^^^

رساله سبيل الرشاد پس از بدايع الحكم مشهورترين رساله حكيم مؤسس و حاوى رأى ابتكارى وى در باب معاد جسمانى است. وى با نقد رأى صدر المتألهين در اين زمينه براساس مبانى حكمت متعاليه نظرى تازه ابراز مى‌دارد.

در مسئله مهم معاد، از سوى عالمان مسلمان، اختلافات علمى ذيل به چشم مى‌خورد:

نزاع اوّل: آيا معاد منحصر در معاد جسمانى است، يا اعم از معاد جسمانى و روحانى‌

[١]. الذريعة فى تصانيف الشيعة، ج ١٢ ص ١٣٩.

[٢]. فصلنامه نامه مفيد، قم، زمستان ١٣٧٥، شماره هشتم، صفحه ٩٧- ١٠٢.