مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٥٦ - ٧ تعليقات على حواشى الهيات الشفا
عبد الكريم شيرازى و به اهتمام شيخ احمد شيرازى همراه با حواشى ميرزا حسن نورى، محمد هادى حسينى، آقا على مدرس و ميرزا ابو الحسن جلوه به شيوه چاپ سنگى منتشر شده است. تعليقات آقا على در فاصله صفحات ٢٤ تا ٥٥ چاپ سنگى هدايه درج شده است. لازم به ذكر است كه حدود ١٠% تعليقات آقا على در چاپ سنگى از قلم افتاده است.
در «تعليقات على شرح الهداية الاثيرية» دوبار از يكى آثار مهمش كه متأسفانه ظاهرا به زمان ما نرسيده بنام «اصول الحكم فى شرح اثولوجيا» عباراتى را نقل كرده است. از مزاياى قابل ذكر اين تعليقات تحليل انتقادى حكيم مؤسس از براهين متعدد اثبات هيولى و ژرفانديشى در احكام آن است. مسئلهاى كه در ديگر آثارش كمتر فرصت بحث از آن را نيافته است.
٧. تعليقات على حواشى الهيات الشفا
كتاب شفاء بزرگترين و معتبرترين دائرة المعارف فلسفه مشاء در جهان اسلام به حساب مىآيد. الهيات شفاء يكى از دو اثر بزرگ ابن سينا و در زمره پنج كتاب طراز اول فلسفه اسلامى شمرده مىشود. الهيات شفا حاوى ده مقاله در امور عامه و الهيات بالمعنى الاخص است. صدر المتألهين شيرازى در دهه آخر عمر مباركش تا اواسط مقاله ششم (در علت و معلول) حواشى ارزندهاى بر الهيات شفا نگاشته، كه حاوى آخرين تحقيقات و عميقترين تأملات حكمت متعاليه مىباشد. اگرچه بر الهيات شفا بسيارى از حكما حاشيه زدهاند، اما تعليقه بر حواشى ملا صدرا بر الهيات شفا كمتر مشاهده شده است. حكيم مؤسس بر اين حواشى ١٧ تعليقه به رشته تحرير درآورده است، ١٦ تعليقه بر حواشى مقاله اول در مبادى حكمت و كليات مباحث وجود و يك تعليقه بر حواشى مقاله دوم در جواهر جسمانيه.
اين تعليقات در عين اختصار حاوى تأملات فلسفى و نكته سنجىهاى عقلى سه حكيم بزرگ جهان اسلام يعنى شيخ الرئيس، صدر المتألهين و حكيم مؤسس است كه هر يك بر آراء قبلى نكتهاى افزوده و مسئلهاى جديد طرح كرده است. آقا على در اين تعليقات گاهى به دفاع از ابن سينا آراء ملا صدرا را نقد كرده، به ويژه در مواضعى حواشى آقا جمال خوانسارى بر الهيات شفا را كه در زمره دقيقترين حواشى الهيات شفاست- مورد انتقاد قرار