مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٥٩ - ٩ تعليقات شوارق الالهام

مهمترين اثر حكيم مؤسس است. اين تعليقات حاوى مهمترين مباحث امور عامه است.

مباحثى كه آقا على در اين تعليقات مطرح كرده، در ديگر آثار وى كمتر مطرح شده است. بى‌شك مهمترين اثر بجا مانده آقا على در بحث امور عامه، تعليقات شوارق وى است.

مهمترين عناوين مسائلى كه در اين تعليقات مورد بحث قرار گرفته عبارت است از: بداهت وجود، اشتراك وجود، زيادت وجود بر ماهيت، وجود ذهنى، اصالت وجود، وجود مطلق و مقيد، معقولات ثانيه، تمايز اعدام، مواد ثلاث، و بويژه اعتبارى بودن آنها، تقسيم مواد به بالذات و بالغير، وجه نياز به علت، قدم و حدوث، خواص واجب، اقسام امكان، مباحث حمل، امتناع اعاده معدوم، اعتبارات ماهيت، اجزاء ماهيت، تشخص ماهيت، وحدت و كثرت، اقسام و احكام علت، احكام علت تامه، احوال فاعل و احوال علت غايى.

نكته‌اى كه بر ارزش اين تعليقات مى‌افزايد، نقدهاى حكيم مؤسس بر ديگر محشين شوارق بويژه جناب ملا اسماعيل است، كه آقا على از او با تعابير احترام‌آميزى همچون «الحكيم البارع المتأله عظم الله تقديسه» يا «الحكيم البارع المحقق رفع الله تقديسه» ياد كرده است. لازم به ذكر است كه آقا على در تعليقات اسفارش (ص ٥٣٤) به تعليقات شوارق خود استناد كرده است.

مشخصات نسخه خطى تعليقات الشوارق به اين شرح است: حواشى خطى بر شوارق چاپ سنگى تهران، ١٢٩٩ ه. ق. طبع عبد الحسين بن آخوند ملا محمد على خراسانى، خط متن از محمد حسن، در اين چاپ سنگى حواشى ملا اسماعيل اصفهانى نيز به چشم مى‌خورد. كاتب حواشى آقا على مدرس و تاريخ كتابت آن مشخص نيست. از اين كه بعد از نام آقا على دامت افاضاته آمده است، معلوم مى‌شود تاريخ كتابت آن بين ١٣٠٠ تا ١٣٠٧ است. اين نسخه متعلق به كتابخانه شخصى فاضل محترم آقاى حسن شفيعيان در قم مى‌باشد. (ش)

اما كاملتر از نسخه خطى فوق الذكر يكى از چاپ‌هاى سنگى شوارق با مشخصات ذيل است:

شوارق الالهام چاپ سنگى تهران، ١٣١١ ه. ق طبع حاج رضا كتابفروش، ٢٣٩ صفحه، خط متن از محمد تقى به تاريخ ١٣٠٧، خط حواشى از احمد بن حسين التفرشى الطاوى الرازى به تاريخ ربيع المولود ١٣٠٧.