وجوديه هرچه جهت فقدان و محدوديت ضعيف‌تر و جهت وجدان و وجود و شدت و اطلاق قوى‌تر باشد، عنوانات و حكايات منتزعه از شى بيشتر و هرچه امر به عكس باشد، عنوانات ياد شده كمتر خواهد بود. لذا انتزاع ماهيات ممكنه از حقائق وجودية به ملاحظه محدوديت آن حقائق است، برخلاف عوارض وجوديه از قبيل وجود، تشخص، وحدت و غير آنها. پس عوارض وجوديه حكايات و عنوانات حقائق وجودى است از آن حيث كه حقائق وجودى هستند، اما ماهيات حكايات وجوداتند، از آن حيث كه وجودات محدود به حدند.

مسئله پانزدهم: آقا على پس از تقسيم حمل عرضى به حمل بالذات و حمل بالعرض، به دفاع از اصالت وجود مى‌پردازد و در نهايت اين بحث، برهانى مخصوص بر بساطت هر هويت وجودى اقامه مى‌كند كه از ابتكارات اوست. وى پس از تبيين مقصود از اشتراط استحاله تسلسل و اجراى آن در ماهيت و وجود و بيان فرق بين حكم بر يك‌يك آحاد سلسله بر نهج تفصيل و اجمال به بحث درباره قاعده فرعيه مى‌پردازد و هليات بسيطه را تخصصا خارج از اين قاعده اعلام مى‌كند، و با براهين متعدد عدم شمول قاعده فرعيه نسبت به وجود را خاطرنشان مى‌سازد، از جمله با تكيه بر فرق بين ظرف انعقاد قضيه و بين ظرف حكم و تحصيل عقد اين مهم را اثبات مى‌كند. آقا على به وضوح نشان مى‌دهد كه بنابر اصالت ماهيت و اعتباريت وجود اشكال در هليات بسيطه وارد است.

مسئله شانزدهم: بحث تفاوت ارتفاع نقيضين در حمل شايع و حمل اولى از دقيق‌ترين مباحث اين رساله است. آقا على به وضوح اثبات مى‌كند كه ارتفاع نقيضين على الاطلاق ممنوع است، حال آن‌كه ارتفاع نقيضين از مرتبه مجاز است. وى براى پاسخگويى به شبهات بحث هليات بسيطه دو اصل تأسيس مى‌كند:

اصل اول: اتصاف چيزى به چيز ديگر در ظرفى از ظروف سه‌گونه ميسر است:

گونه اول: انضمامى. صفت در آن ظرف، وجودى مغاير وجود موصوف دارد، پس صفت به موصوف منضم مى‌شود.

گونه دوم: انتزاعى. صفت در آن ظرف وجود برأسه و ثبوت مغاير ثبوت موصوف ندارد. بلكه معيار اتصاف اين است كه موصوف در ظرف اتصاف بحيثى باشد كه زمانى كه عقل آنرا ملاحظه مى‌كند، مفهوم آن صفت از آن انتزاع شود و موصوف از اين صفت‌