مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٥١ - ٥ تعليقات الشواهد الربوبية

تعليقات بر مباحث نفس شواهد بچشم نمى‌خورد. و در آن در زمينه فهم اخبار و احاديث مربوط به عقايد دينى و مبانى عقلى به ندرت بحث شده است.

اما ادلّه صحت انتساب تعليقات باقيمانده به آقا على، اولا: انتساب مجموعه خطى ياد شده به آقا على كه در ضمن آن رسالة فى التوحيد و ربع اول رسالة فى مباحث الحمل نيز به چشم مى‌خورد، ثانيا: و از آن مهمتر وحدت سياق اين اثر با ديگر آثار وى، و نيز اشتراك آراء مطرح شده در اين اثر با ديگر آثار وى است، از آن جمله تعليقه شماره ١٨ خلاصه نظر وى در باب معاد جسمانى در رساله سبيل الرشاد است. به‌هرحال با توجه به قرائن ياد شده اين تعليقات به احتمال قريب به يقين متعلق به آقا على مدرس است.

تعليقات الشواهد الربوبية را پيشتر در بهار ١٣٧٦ با مقدمه تحليلى، تصحيح و تحقيق در فصلنامه نامه مفيد قم منتشر كردم و اكنون با اصلاح و مراجعه مجدد در اين مجموعه مى‌آيد.

از نكات قابل توجه اين تعليقات بحث تطبيقى آقا على بين مباحث الفاظ اصول فقه با مباحث فلسفى در دو مسأله است. مقايسه تعليقات حكيم سبزوارى و حكيم طهرانى بر شاهد اول از مشهد اول شواهد نشان مى‌دهد كه حكيم سبزوارى بيشتر در مقام توضيح و تشريح آراء صدر المتألهين و گاهى شرح عبارات شواهد است، اما همت آقا على مصروف تبيين و تعميق مبانى حكمت متعاليه و فراتر از عبارات شواهد در مقام بيان رأى اجتهادى خود در مسأله مورد بحث است و نگارش به سبك تعليقه تنها بهانه‌اى براى نظم مطالب و احترام به بنيانگذار حكمت متعاليه است. همينكه استاد آشتيانى در مقايسه تعليقات اين دو حكيم الهى ترديد كرده است نشان از قوّت اين تعليقات دارد، هرچند ايشان رأى اخير خود را به اجمال ارائه كرده، به قرائن و براهين مختار جديدشان اشاره نكرده‌اند. ما در تحليل انتقادى آراء ابتكارى حكيم مؤسس به تفصيل رأى استاد را مورد بررسى قرار داده، نتيجه مقايسه بين آراء اين دو حكيم الهى را منعكس كرده‌ايم.

^^^

در اين مختصر تنها به بيان گزارش گونه رئوس آراء آقا على در اين تعليقات اكتفا مى‌كنيم:

در بخش اول اين تعليقات شانزده مسأله فلسفى مورد بحث حكيم مؤسس واقع شده است: