ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٥٣٤ - ابن رشد- محمد بن احمد بن رشد
بسيار متواضع بوده است. فنون حكمت را از مشاهير فلاسفه وقت اخذ نمود، طبّ را نيز از ابو مروان بن جزيول فراگرفت، هريك از علوم ديگر را هم از اكابر وقت خواند تا بمقامات عاليه رسيد. با اكابر علمى و سياسى ارتباط يافت، نزد ملوك اندلس مقرّب، مشمول عنايات ايشان و قضاوت مولدش قرطبه پس اشبيليّه بدو مفوّض گرديد. عاقبت بهر عنوانى كه بوده از روى حقيقت و يا حسد و رقابت، با الحاد و زندقه و بىديانتى در ترويج مطالب مخالف اسلام فلسفه متّهم و مورد اعتراض و بارها تكفير شد و تابعين افكار او هم مورد تعقيب گرديدند و يعقوب بن يوسف، ملقّب به منصور، حكمران وقت اندلس را بر وى شورانده و بسر خشم و غضب آوردند تا عاقبت باستناد اين نسبتها كه توأم با رفتار متكبرانه او با منصور بوده (وى را از كثرت كبر و غرور علمى بلفظ يا اخى (برادرا) مخاطب ميداشته است) بخروج از موطن خود قرطبه و باقامت در شهر يسانه (كه نزديكى قرطبه و اختصاص بيهوديها داشته) محكوم گرديد تا اينكه بسر لطف آمد، در سال پانصد و نود و پنجم بمراكش احضار و مشمول مراحم شاهانه شد و همانسال در هفتاد و پنج يا هشتاد و يك سالگى وفات يافته و دفن شد و اخيرا جنازهاش را بقرطبه نقل دادند و از تأليفات او است:
١- بداية المجتهد و نهاية المقتصد كه در فاس و استانبول و قاهره چاپ شده است ٢- التحصيل كه جامع اختلافات دايره مابين صحابه و تابعين و ديگر علما است ٣- تهافت التهافت يا تهافت المتهافتين كه در رد كتاب تهافت الفلاسفه غزالى ميباشد و هردو در مصر يكجا چاپ و در آن گويد گفتههاى غزالى دور از مرتبه برهان و يقين است، نيز در آخرش گويد كه اين مرد (غزالى) بىشك همچنانچه به حكمت خطا كرده بشريعت نيز خطا كرده است سپس مينويسد كه اگر اظهار حق، وظيفه نبودى چيزى در اين باب نمىگفتم ٤- جوامع كتب ارسطاطاليس فى الالهيات و الطبيعيات ٥- ذيل فصل المقال مذكور ذيل ٦- رسالة التوحيد و الفلسفة كه در قاهره با ترجمه آلمانى چاپ شده است ٧- السماء و العالم ٨- الضرورى فى المنطق ٩- فصل المقال و (فى خ ل) تقرير مابين الشريعة و الحكمة (و الطبيعة خ ل) من الاتصال و خودش ذيل و متممى هم بر آن نوشته است ١٠- فلسفة ابن رشد كه سه كتاب فصل المقال مذكور و ذيل آن و كتاب كشف نام مذكور ذيل بهمين نام فلسفه ابن رشد در قاهره چاپ شده است ١١- الكشف عن مناهج الادلة فى عقائد الملة كه اشاره شد ١٢- كلام فى الكلمة و الاسم المشتق ١٣- الكليات كه شرح ارجوزه طبى ابن سينا