ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٣٧٨ - ابن ادريس- محمد بن احمد
در مجالس المؤمنين گويد كه در اشتعال فهم و بلندپروازى از فخر رازى بيش، در علم فقه و نكته طرازى از محمد بن ادريس شافعى در پيش است. او ابحاث و اعتراضات بسيارى بر مصنّفات و احكام فقهيّه جدّ مادرى خود شيخ طوسى داشت و بعضى از فتاوى نادره از وى ناشى شده و گويند بهمين جهت اسائه ادب كه درباره شيخ الطائفه معمول داشته در حال جوانى، در سنّ و سال كمتر از بيست و پنج سالگى وفات يافت لكن اين مطلب دور از تحقيق و منافى قول مشهور در مدت عمر او است كه ذيلا مينگاريم.
علم و فضل و كمال و علوّ مقام ابن ادريس مسلّم و بعضى فتاوى نادره او كه مخالف اكثر فقهاى شيعه ميباشد اگر حاكى از دقّتنظر و كثرت تحقيق و فطانت او نباشد قادح در جلالت علمى وى نيز نميباشد و بعضى از آنها را تذكر ميدهد: اول نجاست ولد الزنا اگرچه اظهار تشيّع هم بكند دويم نجاست غير اثنى عشرى اگرچه از ساير فرق شيعه باشد سيم جواز شستن روى در وضو از پائين ببالا و شستن دستها از سر انگشتان تا مرفق (با كراهت شديده) چهارم مبطل روزه و موجب قضا و كفّاره نبودن قى عمدى پنجم شرط نبودن فقر در جواز اخذ خمس بنى هاشم و غير اينها. از تأليفات او است:
١- التعليقات كه حواشى و ايرادات بر تفسير تبيان شيخ طوسى بوده و اصل نسخه آن بخط خود مؤلف در فارس بنظر شيخ حر عاملى رسيده و ظاهر آن است كه اين كتاب غير از مختصر التبيان او است ٢- السرائر الحاوى لتحرير الفتاوى در فقه كه در ايران چاپ شده است ٣- مختصر التبيان چنانچه اشاره شد.
ولادت ابن ادريس بسال پانصد و چهل و سيّم و وفاتش بسال هفتاد و هشتم هجرت در سى و پنج سالگى واقع شده (چنانچه بنقل معتمد در بحار از شهيد اول نقل كرده) و لكن موافق آنچه بواسطه كفعمى از پسر خود ابن ادريس نقل گرديده وفات او ظهر روز جمعه هيجدهم شوال پانصد و نود و هشتم هجرت در پنجاه و پنج سالگى واقع و در نخبة المقال هم در رديف محمدين گويد:
ثم ابن ادريس من الفحول |
و متقن الفروع و الاصول |
|
عنه النجيب بن نما الحلى حكى |
جاء مبشرا مضى بعد البكاء |
|