ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٢٧ - ابو السعود- محمد بن محمد
قانونى دهمين سلطان عثمانى (٩٢٦- ٩٧٤ ه ق- ظكو- ظعد) بنظر آن سلطان علم و عالم دوست رسيد و بمجرّد رؤيت منظورنظر سلطانى شد، دويست آقچه مقرّرى او بپانصد آقچه مبدل و بفاصله يكسال موفق باكمال آن گرديد و به ابلاغيّه مقرّرى ششصد آقچه مفتخر و بيش از اندازه مورد توجهات سلطانى شد. در كشف الظّنون گويد چون مسودّه همين تفسير بسوره ص رسيد بجهت طول مدت همان مقدار را در ماه شعبان نهصد و هفتاد و دويم هجرت مبيضه كرده و بنظر سلطان سليمانش رسانيد سلطان نيز محض اجلال آن تأليف شريف تا دم در استقبالش كرد، وظيفه و مقرّرى و تشريفات او را چندين برابر گردانيد، بفاصله يكسال تمامى آن را از مسودّه به مبيضّه نقل نمود و جمله تفسير اكبر- ٩٧٣ مادّه تاريخ آن است. بعد از آن شهرتش عالمگير و نسخهاش در تمامى اقطار انتشار يافت و بجهت حسن سبك و لطافت عباراتش مورد قبول فحول و كبار شد و خود مؤلف را نيز خطيب المفسرين ميگفتهاند آه آه. اين تفسير كه به تفسير ابى السعود معروف است در قاهره مستقلا چاپ و در حاشيه تفسير فخر رازى نيز بطبع رسيده و علاوه بر درر كشاف و تفسير بيضاوى جواهر حقائق بسيارى از تفاسير ديگر را نيز حاوى است ٢- حاشيه سوره فتح كشاف ٣- فتاوى ابى السعود كه ملا محمد بن احمد بوزنزاده تدوين و بابواب و فصولش مرتّب كرده است.
ناگفته نماند كه نام و نسب صاحب ترجمه در مواضع مربوطه مابين ابو السعود بن محمد عمادى، ابو السعود احمد بن مصطفى عمادى، ابو السعود محمد بن محمد عمادى، ابو السعود محمد بن محمد بن مصطفى عمادى مردّد و آخرى اقرب بصحت ميباشد.
وفات ابو السعود در پنجم جمادى الاولى نهصد و هشتاد و دويم هجرت در هشتاد و هفت سالگى در استانبول واقع شد و در جوار ابو ايّوب انصارى مدفون گرديد. اينكه در صفحه اول هرپنج جلد تفسير مذكور وفات او را در نهصد و پنجاه و يكم نوشته دور از صحت و منافى كلمات فوق كشف الظّنون و بعضى از منابع و قرائن ديگر است.
(كف و ص ٧٢٢ ج ١ س و ٣١٥ مط و ٥٩ ج ١ فع و غيره)