ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١١٦ - ابو ريحان- محمد بن احمد بن ريحان
آداب اللغة العربية تقريبا يك صفحه از مزايا و دقائق آن را نگارش داده و عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنة شرحى فارسى بر آن نوشته و حكيم سخا و مستشرق آلمانى نيز بانگليسى ترجمهاش كرده است.
همين ترجمه و اصل خود كتاب كه عربى است در ليبسيك چاپ شدهاند و يك ترجمه فارسى ديگرش نيز در اين اواخر در طهران بطبع رسيده است ٢- اختصار المجسطى كه كتاب مجسطى نام بطلميوس را كه در فن هيئت بوده و تمامى كتبى كه بعد از آن در آن فن شريف تأليف شده خوشهچين كلمات او هستند ملخص نموده است ٣- الارشاد فى احكام النجوم ٤- استعمال الاسطرلاب الكرى ٥- الاستيعاب فى الاسطرلاب كه نسخه آن در پاريس و لندن و برلين موجود و بنوشته نامه دانشوران در طهران در كتابخانه عليقلى ميرزاى مذكور فوق نيز بوده است ٦- تحديد نهايات الاماكن لتصحيح مسافات المساكن ٧- التفهيم لاوائل (لاولى خ ل) صناعة التنجيم يا التفهيم فى صناعة التنجيم كه بطريق مدخل ميباشد و ظاهر آن است كه ابو ريحان دو كتاب بهمين اسم تفهيم داشته يكى عربى و ديگرى فارسى و هردو مستقل بوده و ترجمه يكديگر نميباشند و چند نسخه از عربى در كتابخانه برلين و يك نسخه عكسى نيز در كتابخانه مصر موجود و فارسى هم در اين اواخر در طهران چاپ شده است ٨- الجماهر فى الجواهر يا فى معرفة الجواهر كه نسخهاش در اسكوريال موجود و در حيدرآباد هند هم بطبع رسيده است ٩- زيج مسعودى كه بنام سلطان مسعود بن محمود غزنوى تأليفش داده است ١٠- شرح ديوان ابى تمام ١١- الصيدلة در طب كه از معرفت ماهيات ادويه و اسماء آنها و اختلاف آراء متقدمين اطبا بترتيب حروف معجم سخن رانده و استقصاى بليغ نموده است ١٢- العجائب الطبيعية و الغرائب الصناعية كه در عزائم و نيرنجات و طلسمات بحث كرده و واقعيت و با حقيقت بودن آنها را ثابت و مبرهن مينمايد ١٣- قانون مسعودى در هيئت و نجوم كه بسيار مبسوط و بنام سلطان مسعود فوق تأليف و برويه مجسطى بطلميوس ميباشد، نسخهاش در برلين موجود و در كتابخانه عليقلى ميرزاى مذكور فوق نيز موجود بوده است. گويند كه سلطان معظم براى تأليف اين كتاب يك بار فيل پول نقره فضى صله و انعامش كرده و او نيز بعذر استغنا و عدم احتياج بخزانه دولتى بخشيده است ١٤- مبادى العلوم كه اصلش بپارسى بوده و ترجمه عربى آن در پاريس موجود است ١٥- مقاليد الهيئة و غير اينها كه بسيار و تماما نزد اوروپائيها نيز مقبول و محل توجه و اعتبار و نسخه آنها در اكثر كتابخانهها موجود ميباشد.
ياقوت گويد: مصنفات ابو ريحان كه در منطق و حكمت و نجوم دارد زياد و فهرست آنها در وقفنامه جامع مرو در حدود شصت ورق بوده است. بارى ابو ريحان پس از آنكه در حدود چهل سال در هند اقامت كرده سپس مدتى هم در خوارزم بود، عاقبت به غزنه كه مركز حكومت غزنويان بوده رفته و توطّن نمود و بنابر مشهور در سال چهار صد و سىام