اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٨٤ - بحث اوّل بررسى نسبت در قضاياى حمليّه موجبه

مصداق روشن قضايا، قضاياى حمليّه است. قضيّه حمليّه- از نظر ايجاب و سلب- بر دو قسم است: موجبه و سالبه. براى تحقيق بحث، هريك از اين دو قضيّه را به طور جداگانه مورد بحث قرار مى‌دهيم:

بحث اوّل: بررسى نسبت در قضاياى حمليّه موجبه:

قضيّه حمليّه موجبه بر دو قسم است: ١- مستقيمه- يا غير مؤوّله- و آن قضايايى است كه نياز به حذف ندارد و اكثريّت قضايا را تشكيل مى‌دهد. ٢- مؤوّله، يعنى قضايايى كه نياز به تأويل و تقدير و نياز به حذف دارد. الف: قضاياى حمليه مستقيمه (يا غير مؤوّله): حمل در قضيه حمليه يا اوّلى ذاتى است يا شايع صناعى. در مورد قضيه حمليه به‌ حمل اوّلى ذاتى‌ اختلاف وجود دارد كه آيا اين قضيه در جايى است كه موضوع و محمول فقط در ماهيت اتحاد داشته باشند، هرچند در مفهوم بين آنها مغايرت باشد يا اين كه حمل اوّلى ذاتى اختصاص به جايى دارد كه اتحاد موضوع و محمول، اتحاد در عالم مفهوم باشد، كه در اين صورت، حتماً در ماهيت و وجود هم متحد خواهند بود؟ ثمره اين اختلاف در قضيه «الإنسان حيوان ناطق» معلوم مى‌شود. اتحاد انسان و حيوان ناطق، اتحاد ماهوى است، ولى از نظر مفهوم بين اين‌ها اتحاد وجود ندارد، چون ما در بسيارى از موارد كلمه «انسان» را مى‌شنويم ولى حيوان ناطق در ذهنمان نمى‌آيد. ولى اين اختلاف، در آن حيثى كه ما بحث مى‌كنيم تأثيرى ندارد. ما در اين كه «الإنسان حيوان ناطق» و- بالاتر از آن- «الإنسان إنسان» و «الإنسان بشر» قضيه حمليه‌اند ترديدى نداريم. بلكه اين‌ها روشن‌ترين مصداق براى قضيه حمليه‌اند. در