اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣ - مقدّمه سوّم آيا نزاع در باب مفهوم، صغروى است يا كبروى؟

خواهد داشت و نه ربطى به مدلول و نه به دالّ، بلكه مفهوم حكمى عقلى است كه منشأ آن خصوصياتى است كه در مولاى حاكم وجود دارد. امّا بنا بر مبناى متأخّرين‌- مخصوصاً در صورتى كه بر وضع تكيه كنيم- مفهوم به عنوان يك مدلول التزامى مطرح خواهد بود و همان‌طور كه در مدلولات التزامى مفردات، عنوان التزاميت هم مى‌تواند صفت مدلول باشد و هم مى‌تواند صفت دلالت باشد و هم صفت دالّ باشد و همه اين‌ها به نحو حقيقت است، در باب مفهوم هم مسئله به‌همين‌صورت است.

مقدّمه سوّم: آيا نزاع در باب مفهوم، صغروى است يا كبروى؟

در اكثر مباحث اصول، نزاع، كبروى است. مثلًا وقتى بحث مى‌شود كه آيا خبر واحد حجّت است يا نه؟ عنوان خبر واحد- با قطع نظر از حجّيت- عنوانى واقعى است ولى آنچه در اصول مورد بحث قرار مى‌گيرد عبارت از حكم خبر واحد است و مى‌خواهيم ببينيم آيا شارع مقدّس حجّيت را براى خبر واحد جعل كرده است يا نه؟

بنابراين محلّ نزاع در باب خبر واحد، كبروى است و بحثى است كه بعد از احراز صغرى مطرح مى‌شود. حال مى‌خواهيم ببينيم آيا نزاع در باب مفاهيم به چه صورتى است؟

وقتى ما مى‌گوييم: مفهوم جمله «إن جاءك زيد فأكرمه» عبارت از «إن لم يجئك زيد فلا يجب إكرامه» است آيا نزاع در اصل وجود مفهوم است- تا نزاع صغروى باشد- يا اينكه اصل وجود مفهوم مسلّم است و در حجّيت آن بحث است و نزاع، كبروى است؟

نزاع صغروى به اين معناست كه ببينيم آيا در مورد قضيّه «إن جاءك زيد فأكرمه» دو قضيّه مطرح است كه يكى اصالت داشته و به عنوان قضيّه منطوقيه مطرح است و ديگرى تبعيت داشته و به عنوان قضيّه مفهوميه مطرح است، يا اينكه در اينجا بيش‌