اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٩٨ - ماهيت مجاز چيست؟

القرية الّتى كنّا فيها). [١] مشهور مى‌گويد: سؤال از «اهل قريه» است در آيه شريفه، يا مجاز حذف صورت گرفته و يا قرينه حالّ و محلّ وجود دارد، زيرا «اهل قريه» به عنوان «حالّ» در قريه هستند. در حالى كه مقصود آيه شريفه، اين نيست. بلكه آنان مى‌خواستند مطلب بالاترى را نزد پدر خود مطرح كنند. آنان مى‌خواستند بگويند: مسأله سرقت برادر ما آن‌قدر روشن است كه حتى در و ديوار قريه هم برآن شهادت مى‌دهند. همه شاهد بودند كه پيمانه ملك كه مفقود شده بود در ظرف مخصوص اين برادر پيدا شد. آيا سكّاكى كه اين نكته جالب را در مورد استعاره مطرح مى‌كند، وقتى به اينجا مى‌رسد، از مشهور تبعيت مى‌كند و مى‌گويد: در اينجا «القرية» در «أهل القرية» استعمال شده و مجاز حذف يا مجاز مرسل به علاقه حالّ و محلّ صورت گرفته است؟ اگر چنين باشد از سكّاكى سؤال مى‌كنيم: پس استعاره چه خصوصيتى دارد كه در مورد آن با مشهور مخالفت مى‌كنيد؟ لذا سكّاكى اگرچه در ظاهر استعاره را مطرح كرده ولى در باطن، همين تعميم را قبول دارد. [٢] فرق نظريه فوق با نظريه سكّاكى: بر نظريه سكّاكى اشكالاتى وارد است كه بر كلام صاحب كتاب «وقاية الأذهان» وارد نيست. از جمله اين اشكالات عبارتند از: اشكال اوّل: سكّاكى مى‌گويد: «اسد، اسم جنس است و براى ماهيت اسد، دو فرد وجود دارد: فرد حقيقى و فرد ادّعايى». از سكّاكى سؤال مى‌كنيم: در اعلام شخصيّه‌ چه مى‌كنيد؟ «حاتم» عَلَم براى فرد معين- يعنى حاتم طائى- است و براى كلّى وضع نشده است تا بتوانيم آن را داراى دو

[١]- يوسف: ٨٢

[٢]- وقاية الأذهان، ص ١٠٣- ١٣٥