زدند از آن‌كه آن را بردارند از روى مخافت (نه از راه مخالفت و به وجود اجرام عظام آنها) از حمل آن ترسيدند و آدمى با وجود ضعف بُنيه، آن را برداشت. به درستى كه آدمى، بسيار ستم‌كار و بسيار نادان بود» (به كنه اين امانت و عقوبت حمل و خيانت كه از او سر زد).

١٠٩٠/ ٣. محمد بن يحيى، از احمد بن ابى زاهر، از حسن بن موسى خشّاب، از على بن حسّان، از عبدالرحمان بن كثير، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است در قول خداى عزّوجلّ: « [وَ] الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا- إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ»[١] (و در قرآن واو در صدر آيه نيست). و ترجمه آيه اين است كه: «آن كسانى كه ايمان آوردند. حضرت فرمود كه: «به آنچه محمد صلى الله عليه و آله آن را آورد از ولايت»، و نياميختند ايمان خود را به ستمى، و حضرت فرمود كه: «آن ولايت را مخلوط به ولايت فلان و فلان ... نگردانيدند؛ زيرا كه آن، ايمانى است با ظلم به هم آميخته» (و از حديث چنين ظاهر مى‌شود كه حضرت صادق عليه السلام‌ «وَ لَمْ يَلْبِسُوا» را به ضمّ يا خوانده باشد كه از لَبَس باشد و آن تَغطيه و پوشانيدن است، وليكن كسى را نديدم كه اين قرائت را از حضرت، يا غير او نقل كرده باشد).

١٠٩١/ ٤. محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن محبوب، از حسين بن نُعيم صحّاف، روايت كرده است كه گفت: سؤال كردم از امام جعفر صادق عليه السلام از قول خدا: «فَمِنْكُمْ كافِرٌ وَ مِنْكُمْ مُؤْمِنٌ»[٢] (كافر در قرآن، پيش از مؤمن است.[٣] پس، يا اشتباه از راوى است، و مؤيد اين حديث است كه بعد از اين مى‌آيد، يا مضمون آيه مراد است، نه لفظ آن. و بعضى گفته‌اند كه اصل، آن است كه مؤمن بر كافر مقدم باشد؛ چنانچه در اين حديث واقع شده، ليكن مانع از وقوع آن در قرآن بر اين نظم، آن است كه اگر مؤمن را مقدّم مى‌داشت، لازم مى‌آمد كه لفظ، كافر مقارن لفظ جلاله واقع شود؛ زيرا كه در قرآن بعد از آنچه مذكور شد، مذكور است كه:

«وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ». و چون اين مانع در حديث برطرف شد، لفظ مؤمن را مقدم داشت؛ چنانچه اصل است. و من مى‌گويم كه: اگر مقصود اين قائل، بيان وجه تقديم و تأخير است به ابقاى اين لفظ بر قرآنيّت، غلط است و اگر مراد، بيان وجه آن است بعد از ادا كردن مضمون آيه و اختيار اين نظم و ترتيب، وجه وجيهى است؛ اگر تقديم كافر، به جهت كثرت و غلبه ايشان‌

[١]. انعام، ٨٢.

[٢]. تغابن، ٢.

[٣]. اين نظر مترجم-/ رحمه اللَّه-/ بر اساس نسخه موجود پيش وى بوده و بر اساس اين نسخه، آيه، مطابق با قرآن است.