غدير غم) و چون على عليه السلام مُشرف بر موت شد و هنگام رحلتش رسيد، قادر نبود بر اين‌كه محمد بن على يا عبّاس بن على يا يكى از فرزندان خود را كه غير ايشان بودند در اين امر داخل گرداند، و على عليه السلام چنان نبود كه اين نعل از او سر زند و اگر بر فرض محال، چنين امرى از او سر مى‌زد، هر آينه حضرت امام حسن و امام حسين عليه السلام در آن هنگام مى‌گفتند كه: خداى تبارك و تعالى در شأن ما آيه‌اى فرو فرستاده، چنانچه در شأن تو فرو فرستاده و به فرمان‌بردارى ما امر فرموده، چنانچه به فرمان‌بردارى تو امر فرموده، و رسول خدا صلى الله عليه و آله در باب ما تبليغ رسالت فرموده، چنان كه در باب تو تبليغ رسالت فرموده، و خدا از ما گناه را برده، چنانچه آن را از تو برده است.

و چون على عليه السلام از دنيا رحلت نمود، حضرت امام حسن عليه السلام به امامت سزاوارتر بود، به جهت آن‌كه از حضرت امام حسين عليه السلام بزرگ‌تر بود، و چون ايّام حياتش به سر آمد، نمى‌توانست كه فرزندان خويش را در اين امر داخل گرداند، و آن حضرت چنان نبود كه اين را به فعل آورد، و خداى عزّوجلّ مى‌فرمايد كه: «وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‌ بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ»[١]. پس آن را در فرزندان خود قرار دهد، و در هنگامى كه چنين مى‌كرد، حضرت امام حسين عليه السلام مى‌گفت كه: خدا به طاعت من امر فرموده، چنانچه امر فرموده به طاعت تو و طاعت پدر تو، و رسول خدا صلى الله عليه و آله در باب من تبليغ رسالت فرموده، چنانچه در باب تو در باب پدر تو تبليغ رسالت فرموده، و خدا رجس را از من برده، چنانچه از تو و از پدر تو برده است.

(حاصل آن‌كه اولاد امام حسن و تابعان ايشان نمى‌توانند كه در باب اولويّت خويش به امامت به آيه‌ «أُولُوا الْأَرْحامِ» متمسّك شوند؛ زيرا كه در اثبات امامت از براى خويش به اين آيه، نفى آن است، به جهت آن‌كه امام حسين چون امام حسن، امامت را از امير المؤمنين عليه السلام ميراث برد و تأخر آن حضرت به جهت آن است كه كوچك‌تر بود و اجتماع ممكن نبود).

و چون امامت به امام حسين عليه السلام منتقل شد، يكى از اهل بيت آن حضرت نمى‌توانست كه بر او ادّعا كند، چنانچه او بر برادر و پدرش ادّعا مى‌نمود، و اگر مى‌خواستند كه اين امر را از او بگردانند، و حال آن‌كه چنان نبودند كه چنين كنند، پس در هنگامى كه امامت به امام حسين عليه السلام رسيد، چنان شد كه تأويل اين آيه‌ «وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‌ بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ» در آن‌

[١]. انفال، ٨٥.