است كه گفت: حديث كرد ما را حمّاد، از عبدالأعلى كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از گفته سنيان كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: «هر كه بميرد و او را امامى نباشد، مى‌ميرد به روش مردن جاهليت». فرمود كه: «راست و درست است، به خدا سوگند، و پيغمبر اين را فرمود». عرض كردم كه: امامى از دنيا مى‌رود و مردى در خراسان است، و نمى‌داند كه وصىّ او كيست، آيا او را نمى‌رسد كه از شناختن امام تقاعد ورزد و در پس آن نرود؟

فرمود كه: «او را نمى‌رسد؛ زيرا كه امام چون از دنيا مى‌رود، حجتِ وصىّ او، واقع مى‌شود بر آن‌كه با وصى يا امام سابق در شهر امام بوده و مى‌باشد، و بر كسانى كه در نزد امام حاضر نيستند، واجب است كه كوچ كنند و به جستجوى امام بيرون روند، چون خبر وفات امام به ايشان رسد؛ زيرا كه خداى عزّوجلّ مى‌فرمايد كه: «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»».[١]

عرض كردم كه: گروهى از منزل خود بيرون آمدند، و بعضى از ايشان وفات كرد، پيش از آن‌كه به خدمت امام رسد و بداند. حضرت فرمود كه: «خداى عزّوجلّ مى‌فرمايد: «وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ»[٢]، يعنى: و هر كه بيرون آيد از خانه خود در حالتى كه هجرت كننده باشد به سوى خدا و رسول او صلى الله عليه و آله (كه خاصّه از براى ايشان باشد، نه به جهت غرضى از اغراض ديگر)، پس مرگ او را دريابد (در بين راه و به هجرتگاه نرسد)، پس به تحقيق كه ثابت باشد مزد او بر خدا مانند ثواب چيزى كه واجب باشد».

عرض كردم كه: بعضى از ايشان به شهر امام رسيدند، پس تو را يافتند كه در را بر روى خويش بسته و پرده بر خود آويخته، و ايشان را به جانب خويش نمى‌خوانى، و كسى يافت نمى‌شود كه ايشان را بر تو دلالت كند. پس امامت را به چه چيز بشاسند؟

فرمود: «به كتاب خدا كه از آسمان فرو فرستاده». عرض كردم كه: خداى عزّوجلّ چه مى‌فرمايد؟ حضرت فرمود كه: «تو را چنان مى‌بينم كه در اين باب، پيش از امروز سخن گفتى، و اين مسأله را از من پرسيدى؟» عرض كردم: بلى. فرمود: «به ياد آور آنچه را كه خدا در

[١]. مترجم-/ رحمه اللَّه-/ به اشتباه، به جاى اين آيه، آيه« وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ ...» را كه دو سطر بعد آمده، آورده و از بعد آن مطلب را ادامه داده است.

[٢]. نساء، ١٠٠.