اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٦٢ - ٣- پاسخ حضرت امام خمينى رحمه الله

هم تحقّق پيدا مى‌كند خواه موافقت شود يا مخالفت. ولى وقتى معلول را عبارت از خود اكرام بدانيم، در جانب نفى آن بحث داريم، نه در جانب اثباتش. اشكال دوّم: فرمايش امام خمينى رحمه الله به همان كلام شيخ انصارى رحمه الله در باب واجب مشروط، برگشت مى‌كند. در باب واجب مشروط، نزاعى بين شيخ انصارى رحمه الله و مشهور مطرح بود. مرحوم شيخ تمام قيود را به مادّه و متعلَّق برمى‌گرداند. لازمه حرف شيخ انصارى رحمه الله اين بود كه مثلًا قبل از مغرب، وجوب براى نماز مغرب ثابت باشد البته براى نماز مغرب بعد از تحقق مغرب. به عبارت ديگر: قبل از وقت مغرب، وجوب براى نماز مغرب تحقق دارد و قيد مغرب و زوال حمره مشرقيه، در متعلَّق وجوب نقش دارد. به‌همين‌جهت مرحوم شيخ انصارى واجب مشروط را انكار مى‌كرد و معتقد بود همه قيود به مادّه برمى‌گردد، چه در مقام ثبوت و چه در مقام اثبات. البته ايشان اعتراف كردند كه ظاهر قضيه شرطيه از نظر قواعد عربيت، غير از اين معناست. [١] مستشكل مى‌گويد: لازمه كلام امام خمينى رحمه الله اين است كه مجى‌ء زيد دخالتى در وجوب اكرام ندارد بلكه به عنوان قيد براى خود اكرام است. يعنى گويا مولا گفته است:

«الواجب هو الإكرام المقيّد بمجي‌ء زيد». آيا امام خمينى رحمه الله مى‌خواهند چنين چيزى بفرمايند كه در حقيقت عدول از فرمايشى باشد كه در بحث واجب مشروط در مقابل مرحوم شيخ انصارى اختيار كردند؟ پاسخ اشكال دوّم: ظاهر اين است كه امام خمينى رحمه الله نمى‌خواهند چنين چيزى را بفرمايند. بلكه در عين اين كه سنخيت و كمال ارتباط بين مجى‌ء زيد و اكرام تحقق دارد، تا وقتى مجى‌ء زيد در خارج تحقق پيدا نكند، وجوب اكرامْ فعليّت پيدا نمى‌كند. تكليف عبد عبارت از «وجوب اكرام بعد از مجى‌ء زيد» است.

[١]- مطارح الأنظار، ص ٤٩