اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٧ - بحث اوّل مفهوم شرط

بحث اوّل: مفهوم شرط

بحث در اين است كه آيا قضيّه شرطيه داراى مفهوم است؟ [١] يعنى آيا در جمله شرطيه، به دنبال قضيه منطوقيه، قضيّه مفهوميه‌اى هم وجود دارد يا نه؟ همان گونه كه قبلًا اشاره كرديم نزاع در باب مفهوم، نزاعى صغروى است نه كبروى. يعنى بحث در اين است كه- مثلًا- آيا جمله شرطيه مفهوم دارد يا نه؟ بديهى است كه اگر داراى مفهوم باشد، حجّيت مفهوم هم مانند حجّيت منطوق خواهد بود. نه اينكه پس از ثبوت مفهوم بخواهيم در مورد حجّيت آن بحث كنيم. حال بحث در اين است كه آيا قضيّه «إن جاءك زيد فأكرمه» مستلزم قضيّه «إن لم يجئك زيد فلا يجب إكرامه» هست يا نه؟ و به عبارت ديگر: آيا قضيّه شرطيه «إن‌

[١]- خواه جزاء آن جمله انشائيه باشد- مثل اينكه مولا بگويد: «إن جاءك زيد فأكرمه- و يا اينكه جمله خبريه باشد، مثل اينكه كسى به دوست خود بگويد: «إن جئتنى أكرمتك». هر دوى اين‌ها در باب مفهوم مورد بحث قرار مى‌گيرند، هرچند ثمره مفهوم در قضاياى مورد ابتلاى ما- در مباحث فقهى- معمولًا در جايى ظاهر مى‌شود كه جزاء آن عبارت از حكم شرعى- اعم از تكليفى يا وضعى- باشد. حكم وضعى مانند: «إذا كان الماء قدر كرّ لا ينجّسه شي‌ء». چون عدم تنجّس، حكمى وضعى است.