اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٦٧ - احتمال دوّم دخول در متعارضين

صورت «أكرم العلماء» بدون هيچ معارضى پياده مى‌شود و حكم به لزوم اكرام زيد مشكوك الفسق مى‌كند، چون موضوع «أكرم العلماء»- كه عبارت از «عالم بودن» است- نسبت به زيد، محرز مى‌باشد. اين در صورتى است كه ما در متعارضين قاعده اوّليه را پياده كنيم كه اقتضاى تساقط مى‌كند. ٢- اگر فرض كنيم كه اين دو دليل متعارض، دو روايت بودند و عرف هم اين دو را- در ارتباط با ماده اجتماعشان- متعارض مى‌بيند، اخبار علاجيّه‌اى كه در رابطه با خبرين متعارضين وارد شده، شامل اينجا هم مى‌شود. حال اگر فرض كنيم دليل «لا تكرم الفسّاق» يكى از مرجّحات مذكور در اخبار علاجيّه- مثل موافقت مشهور، موافقت كتاب، مخالفت عامّه و ...- را دارا بود، نتيجه اين مى‌شود كه در مادّه اجتماع- يعنى عالم فاسق- دليل «لا تكرم الفسّاق» ترجيح و تقدّم پيدا مى‌كند. امّا در مورد زيد عالم مشكوك الفسق مى‌گوييم: بعد از اين كه «لا تكرم الفسّاق»- به واسطه وجود مرجّح- بر «أكرم العلماء» تقدّم پيدا كرد، به گونه‌اى كه مادّه اجتماع- يعنى عالم فاسق- را به سوى خودش جذب كرد، اين كشف مى‌كند كه دايره مراد جدّى «أكرم العلماء» ضيق‌تر از مراد استعمالى آن است. مراد استعمالى آن «كلّ عالم» و مراد جدّى آن «عالم غير فاسق» است. و ما شك داريم كه عنوان «غير فاسق» در اينجا تحقق دارد يا نه؟ لذا در مورد شكّ در فسق نه به دليل «لا تكرم الفسّاق» مى‌توانيم تمسك كنيم و نه به دليل «أكرم العلماء». در نتيجه همان‌طور كه در اصل مسأله مورد بحث- يعنى «أكرم العلماء» و «لا تكرم الفسّاق من العلماء»- «عالم فاسق» جذب «لا تكرم الفسّاق من العلماء» مى‌شد ولى در مورد «عالم مشكوك الفسق» به هيچ‌يك از دو دليل نمى‌توانستيم تمسك كنيم، اينجا هم همين‌طور است. [١]

[١]- البته وجه تقدّم در «لا تكرم الفسّاق من العلماء»، اقوا بودن ظهور دليل مخصّص است. امّا وجه تقدّم در «لا تكرم الفسّاق»، موافقت با كتاب اللّه يا مخالفت با عامّه و امثال اين‌هاست.