اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٠ - صورت اوّل دوران بين اقلّ و اكثر با اتصال مخصِّص

إلّا الفسّاق منهم» مى‌توانيم بگوييم: «أكرم العلماء الموصوفين بعدم الفسق» و چون فسق و عدالت، «ضدّان لا ثالث لهما» هستند، به جاى «أكرم العلماء الموصوفين بعدم الفسق» مى‌توانيم بگوييم: «أكرم العلماء العدول». اگر مولا از اوّل مى‌گفت: «أكرم العلماء العدول» و ما در مفهوم «عالم» ترديد داشتيم كه آيا كسى كه فقط قدرى ادبيات خوانده، عالم است يا نه؟ بدون شك در اينجا نمى‌توانستيم به «أكرم العلماء العدول» تمسك كنيم، زيرا براى پياده كردن كبرى بايد اوّل صغراى آن را احراز كرد. بايد اوّل احراز كنيم چنين شخصى «عالم» است، سپس او را در دايره «أكرم العلماء العدول» قرار دهيم. در مورد وصف «العدول» هم همين‌طور است. ترديد در معناى فسق، موجب ترديد در معناى عدالت خواهد شد. [١] ما كه نمى‌دانيم مرتكب صغيره فاسق است يا نه؟ لازمه‌اش اين است كه در عدالت او هم شك داشته باشيم. و هنگامى كه عنوان عدالت براى ما نامعين است، چگونه در مورد مرتكب صغيره‌اى كه مردّد بين عادل و فاسق است مى‌توانيم به «أكرم العلماء العدول» تمسك كنيم؟ تا وقتى احراز نكنيم كه از نظر مولا عنوان «عادل» بر اين شخص منطبق است، نمى‌توانيم به «أكرم العلماء العدول» تمسك كنيم. يعنى لفظ «العدول» ظهور در عمومى كه شامل فرد مشكوك شود، ندارد. و با توجه به اين كه فسق و عدالت، «ضدّان لا ثالث لهما» هستند، «أكرم العلماء الموصوفين بعدم الفسق» فرقى با «أكرم العلماء العدول» نخواهد داشت. و چون «أكرم العلماء إلّا الفسّاق منهم» به معناى «أكرم العلماء الموصوفين بعدم الفسق» است، پس در مورد «أكرم العلماء إلّا الفسّاق منهم» نيز تا وقتى عدم فسق را احراز نكنيم نمى‌توانيم به «أكرم العلماء» تمسك كنيم. و اگر بخواهيم مسئله را قدرى عميق‌تر مورد بررسى قرار دهيم مى‌گوييم: اصلًا مخصِّص متّصل را نبايد مخصِّص ناميد. عناوين «عام» و «خاص» در مورد

[١]- چون فسق و عدالت، «ضدّان لا ثالث لهما» هستند.