اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٩٠ - آيا جمع محلّى به «ال» بر كدام يك از اقسام عموم دلالت دارد؟

چه‌بسا گفته مى‌شود: در اينجا دو خصوصيت وجود دارد كه ما را وادار مى‌كند «أكرم العلماء» را بر عموم مجموعى‌ حمل كنيم: خصوصيت اوّل: اين است كه در اينجا مدخول «ال» عبارت از طبيعت نيست، [١] اينجا «ال» بر جمع داخل شده و اثر آن اين است كه اگر جمع، بدون «ال» بود، ما به همان اقلّ جمع- يعنى سه- اكتفا مى‌كنيم، امّا وقتى «ال» آمده، ديگر نبايد پاى اقلّ جمع را به ميان آوريم بلكه جمع محلّى به «ال» بر عموم دلالت دارد. به عبارت ديگر:

ش «ال» اين است كه مرتبه اقلّ جمع و مراتب متوسّط در جمع را كنار زده و بالاترين مرتبه آن را افاده مى‌كند. خصوصيت دوّم: خصوصيت اصل جمع است و آن اين است كه بين افراد جمع، ارتباط و انسجام وجود دارد. [٢] در نتيجه «أكرم العلماء» مغاير با «أكرم كلّ عالمٍ» است. «أكرم كلّ عالم» بر عموم استغراقى و «أكرم العلماء» بر عموم مجموعى دلالت دارد. ما در پاسخ اين حرف مى‌گوييم: مبناى اين حرف اين است كه «هرجا پاى جمع مطرح باشد، حالت ارتباط و انسجام وجود دارد». و اين مبنا باطل است، زيرا: اوّلًا: اگر مولا به جاى جمع محلّى به «ال»، جمع مضافى- مثل «أكرم علماء البلد»- را مطرح كرد، هرچند اقلّ جمع عبارت از سه است و علماء البلد با اقلّ جمع تطبيق مى‌كند، ولى آيا اينجا هم حالت ارتباط و انسجامى وجود دارد، به گونه‌اى كه اگر مكلّف، فقط دو نفر را اكرام كرد- و اقلّ جمع تحقّق پيدا نكرد- هيچ‌گونه موافقتى از او تحقّق پيدا نكرده باشد؟ روشن است كه در اينجا نسبت به آن دو نفر موافقت‌

[١]- بر خلاف كلمه «كلّ» كه مدخول آن عبارت از طبيعت بوده و «كلّ» هم دلالت بر استيعاب افراد طبيعت مى‌كرد.

[٢]- اين خصوصيت در مورد مفرد معرّف به «ال» مطرح نمى‌شود، حتى اگر مفرد معرف به «ال» را مفيد عموم بدانيم، زيرا در اين صورت «ال» بر طبيعت داخل شده و بين افراد طبيعت، ارتباط و انسجامى وجود ندارد.