همان طور كه در تفسير آيه ٢٠٢ سوره «بقره» گفتيم، سرعت حساب بندگان به قدرى است كه حتى در يك لحظه همه حساب آنها را مى‌تواند مشخص كند، حتى ذكر زمان دوشيدن يك گوسفند و روايت بالا براى نشان دادن كوتاهى زمان است.
لذا در روايت ديگرى مى‌خوانيم: انَّ اللَّهَ تَعالى‌ يُحاسِبُ الْخَلائِقَ كُلَّهُمْ فِى مِقْدارِ لَمْحِ الْبَصَرِ: «خداوند حساب همه بندگان را در يك لحظه مى‌رسد»! «١» و دليل آن همان است كه در تفسير آيه فوق گذشت، و آن اين كه:
اعمال آدمى در وجود او و در موجودات اطراف او اثر مى‌گذارد، يعنى درست همانند ماشين‌هائى است كه مقدار حركت و كاركرد خود را روى دستگاه‌هائى با نمره نشان مى‌دهند!
و به تعبير روشن‌تر: اگر دستگاه‌هائى دقيقى باشد، مى‌تواند در چشم انسان تعداد نگاه‌هاى خيانت‌آميزى كه كرده است، بخواند، و روى زبان انسان تعداد دروغ‌ها، تهمت‌ها، زخم زبان‌ها و سخنان نادرست را مطالعه كند.
خلاصه هر يك از اعضاء بدن انسان، علاوه بر روح او، دستگاه حساب و شمارشى در درون خود دارد كه با يك لحظه بررسى حساب آن روشن مى‌گردد.
و اگر در پاره‌اى از روايات مىخوانيم: افراد پرمسئوليت و پر ثروت محاسباتشان در آن روز طولانى مى‌شود، در حقيقت نه به خاطر آن است كه معطل رسيدگى به اصل حساب شوند، بلكه آنها بايد در برابر سؤالاتى كه نسبت به اعمال آنها مى‌شود، جوابگو باشند، يعنى سنگينى بار مسئوليت و لزوم جواب‌گوئى و اتمام حجت، زمان دادگاه آنها را طولانى مى‌كند.