تكليف متوجه آنها شود؟
در پاسخ اين سؤال بايد گفت: تكليف مراحلى دارد و هر مرحله، ادراك و عقلى متناسب خود مى‌خواهد.
تكاليف فراوانى كه در قوانين اسلامى براى يك انسان وجود دارد به قدرى است كه بدون داشتن يك سطح عالى از عقل و درك انجام آنها ممكن نيست و ما هرگز نمى‌توانيم چنان تكاليفى را براى حيوانات بپذيريم؛ زيرا شرط آن، در آنها حاصل نيست.
اما مرحله ساده و پائين‌ترى از تكليف تصور مى‌شود كه مختصر فهم و شعور براى آن كافى است.
ما نمى‌توانيم چنان فهم و شعور و چنان تكاليفى را به طور كلّى درباره حيوانات انكار كنيم.
حتى درباره كودكان و ديوانگانى كه پاره‌اى از مسائل را مى‌فهمند انكار همه تكاليف مشكل است، مثلًا اگر نوجوانان ١٤ ساله را كه به حدّ بلوغ نرسيده ولى كاملًا مطالب را خوانده و فهميده‌اند در نظر بگيريم، اگر آنها عمداً مرتكب قتل نفس شوند، در حالى كه تمام زيان‌هاى اين عمل را مى‌دانند آيا مى‌توان گفت هيچ گناهى از آنها سر نزده است؟!
قوانين كيفرى دنيا نيز افراد غير بالغ را در برابر پاره‌اى از گناهان مجازات مى‌كند، اگر چه مجازات‌هاى آنها مسلّماً خفيف‌تر است.
بنابراين، بلوغ و عقل كامل، شرط تكليف در مرحله عالى و كامل است، در مراحل پائين‌تر، يعنى در مورد پاره‌اى از گناهانى كه قبح و زشتى آن براى افراد پائين‌تر نيز كاملًا قابل درك است بلوغ و عقل كامل را نمى‌توان شرط دانست.
با توجه به تفاوت مراتب تكليف، و تفاوت مراتب عقل، اشكال بالا در