اوضاع خاصى پديد آمده است، لذا «اگر به فرض محال بار ديگر به اين جهان برگردند به سراغ همان كارهائى مى‌روند كه از آن نهى شده بودند» «وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ».
بنابراين «آنها در آرزو و ادعاى خويش صادق نيستند و دروغ مى‌گويند» «وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ».
***
نكته‌ها:
١- ظاهر «بَدا لَهُمْ»
از ظاهر جمله: بَدا لَهُمْ: «براى آنها آشكار شد» چنين استفاده مى‌شود كه:
آنها يك سلسله از حقائق را نه تنها از مردم بلكه از خود نيز مخفى مى‌كردند كه در عرصه قيامت بر آنها آشكار مى‌شود، و اين جاى تعجب نيست كه انسان حقيقتى را حتى از خودش كتمان كند و بر وجدان و فطرت خويش سرپوش بگذارد، تا به آرامش كاذبى دست يابد.
مسأله فريب وجدان، و مخفى كردن حقائق از خويش، از مسائل قابل ملاحظه‌اى است كه در بحث‌هاى مربوط به فعاليت وجدان مورد دقت قرار گرفته است.
مثلًا بسيارى از افراد هوسران را مى‌بينيم كه به زيان شديد اعمال هوس‌آلود خود متوجه شده‌اند، اما براى اين كه با خيال راحت اعمال خويش را ادامه دهند سعى مى‌كنند به نوعى اين آگاهى را در خود مستور دارند.
ولى بسيارى از مفسران، بدون توجه به تعبير «لَهُمْ»، آيه را طورى تفسير كرده‌اند كه منطبق بر اعمالى مى‌شود كه از مردم مخفى مى‌داشتند (دقت كنيد).
***