ارْجُ اللّه َ رَجَاءً لَا يُجَرِّئُكَ عَلَى مَعْصِيَتِهِ، وَ خَفِ اللّه َ خَوْفاً لَايُؤْيِسُكَ مِنْ رَحْمَتِهِ . [١] به خدا چنين اميدوار باش كه تو را بر انجام دادن گناهان ، بى پروا نكند ، و از خدا چنان بترس كه تو را از رحمت او ، نوميد نسازد . و نيز مى فرمايد : إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ إِلَا وَ فِى قَلْبِهِ نُورَانِ: نُورُ خِيفَةٍ، وَ نُورُ رَجَاءٍ، لَوْ وُزِنَ هَذَا لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا، وَ لَوْ وُزِنَ هَذَا لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا . [٢] هيچ بنده مؤمنى نيست ، مگر آن كه در دلش دو نور است : نور ترس و نور اميد ، كه اگر هريك از آنها وزن شود ، بر ديگرى فزونى نمى يابد .

ج ـ بُعد رفتارى تقوا

به دنبال شناخت از عامل تهديد كننده و ترس ناشى از آن ، انگيزه محافظت و نگهدارى از خود ، در فرد به وجود مى آيد. به نظر مى رسد اين ، همان چيزى است كه مى توان از آن به بُعد رفتارى تقوا ـ كه در واقع ، جوهره تقوا را نيز تشكيل مى دهد ـ ، تعبير كرد. بنا بر اين ، حالت آگاهى از عامل تهديد كننده ، نوعى انگيزه مصونيت و خودْنگهدارى را در فرد ايجاد مى كند تا با برنامه ريزى هاى پيشگيرانه ، از آسيب هاى احتمالى جلوگيرى كند. افرادى كه تقوا را به «نگهدارى» و «محافظت نفس در برابر گناهان» تعريف كرده اند ، در حقيقت ، به اين معنا اشاره دارند. در روايات نيز تقوا ، به معناحفاظ و چيزى كه انسان به وسيله آن از آسيب ها و تهديدها مصون مى ماند ، تشبيه شده است . [٣] على عليه السلام در اين باره مى فرمايد : أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّه، أَلَا فَصُونُوهَا وَ تَصَوَّنُوا بِهَا . [٤] شما را به تقواى الهى سفارش مى كنم هان ! تقوا را حفظ كنيد و خود را به

[١] الأمالى ، صدوق ، ص ٦٥ ، ح ٢٩ ؛ بحار الأنوار ، ج ٦٧ ، ص ٣٨٤ .[٢] الكافى ، ج ٢ ، ص ٦٧ .[٣] «اُوصيكم عباد اللّه بتقوى اللّه ، فإنّها الزّمام و القوام ، فتمسّكوا بوثائقها و اعتصموا بحقائقها» (نهج البلاغة ، خطبه ١٩٥) .[٤] نهج البلاغة ، خطبه ١٩١ .