است. عمل ، به معناى هر كارى است كه با قصد ، انجام گيرد ؛ ولى فعل اعم از آن است ؛ يعنى به كارهايى كه با قصد يا بدون قصد انجام گيرند ، اطلاق مى شود. [١] البته تنظيم رفتارى كه به عنوان يك تكليف از انسان خواسته شده ، بيشتر به رفتارهاى ارادى و كارهايى اشاره دارد كه با قصد ، از انسان صادر مى شوند. اين رفتارها نيز به نوبه خود ، به دو دسته تقسيم مى شوند : ١ . رفتارهاى برونى ، [٢] آشكار و قابل مشاهده [٣] مانند : سخن گفتن ، راه رفتن ، حركات سر و دست كه قابل مشاهده و اندازه گيرى اند. ٢ . رفتارهاى درونى ، [٤] مستتر [٥] و پنهان كه به آسانى ، قابل شناسايى ، مشاهده و اندازه گيرى نيستند ، مانند : دوست داشتن ، اراده كردن و هر آنچه اصطلاحا عمل جوانحى گفته مى شود. عمل ، در آيات و روايات ، اعم از عمل جوارحى و جوانحى به كار رفته است. به عنوان مثال ، ايمان ـ كه يك فعل باطنى و قلبى است ـ عمل ناميده شده است [٦] و حتى به لحاظ اهمّيت آن ، افضل اعمال ، شمرده شده است. همچنين است توكّل ، حُب و بُغض براى خدا ، و خوف و رجا . با توجّه به تعريفى كه از «عمل» ارائه شد ، دانسته مى شود كه اين مفهوم در آموزه هاى دينى و اخلاقى ، يك مفهوم محورى و بنيادى است و شامل همه رفتارهاى ارادى (اعم از جوارحى و جوانحى) مى شود.

[١] مفردات ألفاظ القرآن ، ذيل واژه «عمل» . نيز ، ر. ك : كرانه سعادت (بحثى مبسوط در اركان اخلاق اسلامى) ، ج ٢ ، ص ٢٥٨ ؛ تفسير مفردات ألفاظ القرآن الكريم ، ص ٦١٠ .[٢] . external.[٣] . monifest.[٤] . enternal.[٥] implication.[٦] امام صادق عليه السلام : «الإيمانُ عَمَلٌ كُلُّهُ» ( الكافى ، ج ٢ ، ص ٣٤) .