در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ١١٢

نقش تجربه پيامد را در تنظيم رفتار ، اين گونه بيان مى كند : وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَيْسَ لِهَذَا الْجِلْدِ الرَّقِيقِ صَبْرٌ عَلَى النَّارِ، فَارْحَمُوا نُفُوسَكُمْ، فَإِنَّكُمْ قَدْ جَرَّبْتُمُوهَا فِى مَصَائِبِ الدُّنْيَا . [١] آگاه باشيد كه اين پوست نازك بدن ، طاقت آتش [ جهنّم ] را ندارد . پس به نفْس خويش رحم كنيد ، كه اين حقيقت را در ناگوارى هاى دنيا آزموده ايد . معمولاً همه ما سوختگى و درد ناشى از آن را در زندگى خود ، تجربه كرده ايم . حضرت على عليه السلام از اين تجربه همگانى به عنوان نمونه يك اصل بنيادى در تنظيم رفتارهاى بعدى انسان استفاده مى نمايد و خاطرنشان مى كند كه آتش جهنّم به مراتب ، دردناك تر است و بايد مواظب بود ، چنان كه تجربه سوختن در آتش ، باعث مى شود بعد از آن هيچ گاه به آتش دست نزد . اين مضمون ، دقيقا نشان دهنده كارايى اصل تجربه پيامد در تنظيم رفتار است . در حديثى ديگر نيز همين مضمون كاملاً تأييد شده است : التَّجَارِبُ عِلمٌ مُستَفَادٌ . [٢] تجربه ها دانشى سودمندند . يعنى وقتى انسان چيزى را يك بار تجربه كرد ، در عملكردها و تصميم گيرى هاى بعدى خود مى تواند از آن بهره بگيرد. بنا بر اين ، تجربه پيامد مستقيمِ يك رفتار ، نقش اساسى در تنظيم رفتارهاى بعدى انسان دارد . از اين رو ، امام على عليه السلام مى فرمايد : الْعَاقِلُ مَنْ وَ عَظَتْهُ التَّجَارِب . [٣] عاقل ، كسى است كه تجربه ها او را پند آموزند . اصل تجربه پيامد ، از حكمت برخى عبادات نيز دانسته مى شود . در نظام معرفتى