در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٢٧٢

تا اين جا به نقش آشنايى و شباهت در ايجاد دوستى و محبّت ، اشاره كرديم . اهمّيتى كه آموزه هاى دينى به «شباهت» در روابط بين فردى مى دهد ، بسيار عميق تر از آن چيزى است كه روان شناسان اجتماعى در اين باره گفته اند . بر حسب روايات ، مردم را مى توان به دسته هاى مختلفى از افراد ، تقسيم كرد ، شبيه آنچه يونگ بدان معتقد بود و افراد را به درونگرا و برونگرا تقسيم مى كرد . يك فرد درونگرا ، دوست دارد اغلب تنها باشد ، طورى رفتار مى كند كه كم رو به نظر مى رسد و فعّاليت هاى فردى را به فعّاليت هاى اجتماعى ترجيح مى دهد . يك فرد برونگرا درست بر عكس آن است ؛ يعنى ترجيح مى دهد كه وقت خود را بيشتر با ديگران بگذراند تا تنها باشد . اين قبيل افراد ، هر كدام دوست دارند با افرادى مثل خودشان ارتباط برقرار كنند . على عليه السلام مى فرمايد : النُّفُوسُ أَشْكَالٌ، فَمَا تَشَاكَلَ مِنْهَا اتَّفَقَ، وَ النَّاسُ إِلَى أَشْكَالِهِمْ أَمْيَلُ . [١] جان ها شكل هايى دارند . پس آنان كه هم شكل يكديگرند ، با هم توافق خواهند كرد و مردم به افراد همانند خود ، گرايش بيشترى دارند . و نيز ايشان مى فرمايد : كُلُّ امرِءٍ يَمِيلُ إِلى مِثلِهِ . [٢] هر كس به همانند خودش گرايش دارد . افراد عاقل به عاقل ، و افراد جاهل به جاهل گرايش دارد: العَاقِلُ لَا يَألَفُ إِلَا مِثلَهُ ؛ اللَّئيِمُ لَا يَتَّبِعُ إِلَا شِكلَهُ وَ لَا يِميِلُ إِلَا إِلى مِثلِهِ . [٣] عاقل با همانند خود ، اُلفت مى گيرد و پَست ، تنها از همانند خود ، پيروى مى كند و تنها به همانند خودش مى گرايد . اين ، اختصاص به انسان ندارد ؛ بلكه هر چيزى به همجنس و همانند خود گرايش دارد و به سوى او جذب مى شود . در حديثى از امير مؤمنان عليه السلام اين قاعده كلى بيان