در اين روايات ، گفتگوى خدا و عبد ، به صورت نمادين بيان شده تا آموزه رجا و مغفرت و اميدوارى ، به زيبايى هر چه تمام تر به تصوير كشيده شود و بندگان بياموزند كه چگونه در باره آينده و عاقبت امورشان در دنيا و عالمِ پس از مرگ ، به لطف و رحمت الهى اميدوار باشند . اين آموزه ها به لحاظ روان شناختى مى توانند در بهداشت روانى افراد ، تأثيرات مثبت داشته باشند كه البته بايد به صورت تجربى بررسى شود؛ اما آنچه ما اينك در صدد تبيين آن هستيم ، بررسى تأثير رجا ، اميد و خوش بينى در تنظيم رفتار است. روان شناسان در باره خوش بينى ، اميد و ادراكات مربوط به رجا ، مطالب فراوانى نوشته اند. به صورت تجربى نيز آزمايش هايى انجام شده كه نشان مى دهد رابطه ژرفى ميان خوش بينى در بررسى پيامدها ، و افزايش رفتارهاى نظم يافته و مطلوب وجود دارد . [١] اكنون كه با مبانى نظرى اصل «پيش بينى پيامد» و مؤلّفه هاى اساسى آن در معارف دينى آشنا شديم ، به چگونگى كاركرد آن در تنظيم رفتار اشاره مى كنيم.

چگونگى كاربرد «پيش بينى پيامد» در تنظيم رفتار

چنان كه در مباحث قبلى ملاحظه گرديد ، كاربردهاى بسيارى از اصل «پيش بينى پيامد» در منابع دينى وجود دارد. بر اساس آيات و روايات ، اگر انسان پيش از انجام دادن هر كار ، در باره نتيجه و پيامد آن ، تأمّل و با ديگران مشورت كند ، مسلّماً سود و زيان آن تا حدّ زيادى ، قابل پيش بينى و كنترل خواهد بود. اصل پيش بينى پيامد و كار برد آن در روان شناسى ، به روشن ترين وجه در نظريه جورج كِلَى [٢] منعكس شده است. از نظر كِلَى ، پيش بينى پيامد ، خود را تقريباً در تمام جنبه هاى رفتار ، نشان مى دهد. به عنوان مثال ، وقتى شير آبى را باز مى كنيد و انتظار داريد كه از آن آب بيايد ، نوعى پيش بينى تلويحى در باره پيامد رفتار خود به عمل

[١] غلبه بر نوسانات خلقى ، ص ٨١ ـ ٩٤ .[٢] احساس بهتر ، بهتر شدن، بهتر ماندن ، ص ٢٥٥ و ٢٥٦ .[٣] ر.ك : اميد زندگى .[٤] يوسف ، آيه ٨٧ .[٥] زمر ، آيه ٥٣ .[٦] فرقان ، آيه ٧٠ .[٧] الأمالى ، صدوق ، ص ٢٧٤ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧ ، ص ٢٨٧ .[٨] المحاسن ، ص ٢٦ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١٥ ، ص ٢٣٢ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧ ، ص ٢٨٨ .[٩] الكافى ، ج ٢ ، ص ٧١ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١ ، ص ٩٧ .[١٠] ر.ك : رفتارهاى اجتماعى مطلوب ، فصل ١٢ و ١٣ .[١١] . Georg Kelly.[١٢] نظريه هاى شخصيت ، ص ٥٥٠ .