در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ١٩٧
الگوهاى سالم و ناسالم
در يك تقسيم بندى كلى ، الگوها را بر حسب ويژگى ها و نحوه تأثيراتى كه بر ما مى گذارند ، به دو دسته مى توان تقسيم كرد : الگوهاى سالم و الگوهاى ناسالم .
الف ـ الگوهاى سالم و ويژگى هاى شخصيتى و رفتارى آنان
١ . انبيا . يكى از بارزترين مصاديق الگوهاى سالم ، انبيا و پيامبران الهى است. خداوند مى فرمايد : «أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ. [١] اينان ، كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده است . پس به هدايت آنان ، اقتدا كن » . انبيا ، اشخاصى هستند كه خداوند متعال ، آنها را براى رسيدن به مطلوب ـ كه لقاى پروردگار عالميان باشد ـ ، هدايت كرده است . پس تو نيز از روش و برنامه زندگى فردى و اجتماعى آنها پيروى كن . واژه «اقتداء» در اين آيه به معنى پيروى و تبعيّت آگاهانه از گفتار و رفتار ديگرى است و دقيقا به اصل الگوپردازى اشاره دارد . مهم ترين ويژگى هاى اخلاقى و رفتارى انبيا كه بايد به آن اقتدا كنيم ، عبارت اند از : تحمّل كردن آزارهاى مردم ، صبر كردن در مقابل ناملايمات ، استقامت در انجام دادن وظايف رسالت ، خلوص نيّت در اعمال ، دعوت مردم به جهات روحى و معنوى و ايستادگى كامل در مقابل افراد دنيا پرست . [٢] افرادى كه انبياى الهى را الگوى خود قرار داده اند ، سعى مى كنند با پيروى از آنان ، اعمال و رفتار خود را تنظيم و كنترل كنند. على عليه السلام در توصيف آنان مى فرمايد : مَا أَعظَمُ فَوزُ مَن اقتَفَى أَثَرَ النَّبِيِّينَ ! [٣] چه بزرگ است سعادت كسى كه از راه و روش پيامبران ، پيروى كند !
[١] انعام ، آيه ٩٠ .[٢] تفسير روشن ، ج ٨ ، ص ٧٧ .[٣] غرر الحكم ، ح ٩٥٥٧ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٤٨١ .