إِيَّاكَ أَنْ تَغْتَرَّ بِمَا تَرَى مِنْ إِخْلَادِ أَهْلِ الدُّنْيَا إِلَيْهَا . [١] فرزندم! فراوان به ياد مرگ و رويدادهاى بعد از آن كه ناگهان بر تو وارد مى شوند ، باش [ و مرگ را جلوى چشمان خود ، تصور كن ] تا آن گاه كه نزد تو مى آيد ، خود را آراسته و آماده نموده و كمر خود را بسته باشى كه مبادا ناگهان بيايد و تو را مغلوب سازد و در حالى كه به دنيا فريفته شده اى ، تو را در يابد . رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد : مَا لِى أَرَى حُبَّ الدُّنْيَا قَدْ غَلَبَ عَلَى كَثِيرٍ مِنَ النَّاسِ، حَتَّى كَأَنَّ الْمَوْتَ فِى هَذَا الدُّنْيَا عَلَى غَيْرِهِمْ كُتِبَ، وَ كَأَنَّ الْحَقَّ فِى هَذِهِ الدُّنْيَا عَلَى غَيْرِهِمْ وَجَبَ، وَ حَتَّى كَأَنَّ مَا يَسْمَعُونَ مِنْ خَبَرِ الأَمْوَاتِ قَبْلَهُمْ عِنْدَهُمْ كَسَبِيلِ قَوْمٍ سَفْرٍ عَمَّا قَلِيلٍ إِلَيْهِمْ رَاجِعُونَ، تُبَوِّئُونَهُمْ أَجْدَاثَهُمْ وَ تَأْكُلُونَ تُرَاثَهُمْ وَ أَنْتُمْ مُخَلَّدُونَ بَعْدَهُمْ، هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ! أَ مَا يَتَّعِظُ آخِرُهُمْ بِأَوَّلِهِمْ، لَقَدْ جَهِلُوا وَ نَسُوا كُلَّ مَوْعِظَةٍ فِى كِتَابِ اللّه ِ، وَ أَمِنُوا شَرَّ كُلِّ عَاقِبَةِ سَوْءٍ، وَ لَمْ يَخَافُوا نُزُولَ فَادِحَةٍ وَ لَا بَوَائِقَ كُلِّ حَادِثَة . [٢] چرا مى بينم كه دنيادوستى ، بر بسيارى از مردم چيره شده ، تا آن جا كه گويى مرگ در اين جهان بر كسى نوشته نشده و حق در اين جهان ، بر كسانى غير آنان ، واجب گشته است ، و تا آن جا كه گويى خبر مردگانِ پيش از خود را همانند سفر گروهى مى پندارند كه به زودى نزدشان باز خواهند گشت ؟! آنان را به گورشان مى سپاريد و ميراثشان را مى خوريد و [ مى پنداريد كه ]خود از پس آنان جاودانه مى مانيد ؟ هيهات ، هيهات ! آيا آيندگان از گذشتگان ، عبرت نمى گيرند؟ ! [ اينان ] هر عبرتى را كه در كتاب خداست ، ناديده گرفتند و به دست فراموشى سپردند و از سرانجام بدِ هر كار ناروايى ، آسوده زيستند و از نزول هيچ آسيبى و از بروز هيچ ناگوارى اى نهراسيدند.

ياد مرگ و نقش آن در تنظيم رفتار

اثر تربيتى ياد مرگ و نقش آن در اصلاح و تنظيم رفتار ، از دو جهت است :

[١] نهج البلاغة ، نامه ٣١ ؛ تحف العقول ، ص ٧٦ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٧ ، ص ٢٢٦ .[٢] تحف العقول ، ص ٢٩ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٧ ، ص ١٢٥ .