التَّدْبِيرُ قَبْلَ الْعَمَلِ يُؤْمِنُكَ مِنَ النَّدَمِ . [١] تدبير [ و عاقبت انديشى ] پيش از انجام كار ، تو را از پشيمانى باز مى دارد . روايات ديگرى نيز در اين زمينه با همين مفهوم وجود دارد. به عنوان مثال ، امام على عليه السلام مى فرمايد : رَوِّ قَبلَ العَمَلِ تَنجُ مِنَ الزَّلَلِ . [٢] پيش از عمل ، تفكر كن ، كه از خطاها مصون خواهى ماند. و نيز مى فرمايد : رَوِّ قَبْلَ الْفِعْلِ كَىْ لَا تُعَابَ بِمَا تَفْعَل . [٣] پيش از كار بينديش ، تا به سبب كارى كه مى كنى ، سرزنش نشوى . در سوره نازعات ، واژه «مدبّرات» به كار رفته است. خداوند مى فرمايد: «فَالْمُدَبِّرَ تِ أَمْرًا . [٤] سوگند به فرشتگانى كه [ به فرمان حق ] امر ( نظام خلق ) را تدبير مى كنند» . در اين جا از كلمه «مدبّرات» ، معناى بررسى و برنامه ريزى ، مورد نظر است. به طور خلاصه ، اوّلين نكته اى كه از روايات مربوط به حزم و تدبير بر مى آيد ، اين است كه ارزيابى پيامدهاى يك رفتار ، با گرايشات رفتارى و عقايد فرد در باره اين كه چه رفتارى را بايد انجام دهد و از چه رفتارى بايد پرهيز كند ، ارتباط زيادى دارد. براى مثال ، افرادى كه نگرانى هايى در باره يك رفتار دارند و پيامدهاى آن را نامطلوب مى دانند ، احتمال مى رود كه از آن پرهيز كنند. شايد به خاطر همين نكته تربيتى است كه در روايات متعدّدى ، به تدبير و حزم در امور ، سفارش شده است.

[١] الكافى ، ج ٨ ، ص ٢٢ ؛ كتاب من لايحضره الفقيه ، ج ٤ ، ص ٣٨٨ ؛ الأمالى ، صدوق ، ص ٥٣٢ ؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام ، ج ١ ، ص ٥٩ ؛ تحف العقول ، ص ٩٠ .[٢] غرر الحكم ، ح ٥٤٠١ .[٣] مستدرك الوسائل ، ج ١١ ، ص ٣٠٨ .[٤] نازعات ، آيه ٥ .