با توجّه به نقش مثبت پيامدهاى تجربه در زندگى انسان ، امام على عليه السلام مى فرمايد : لَا تَقدَمَنَّ عَلَى أَمرٍ حَتَّى تَخبُرُهُ . [١] قبل از [ تجربه و ] آزمايش ، به كارى اقدام مكن . از مجموع اين روايات مى توان استفاده كرد كه تجربه به عنوان يك عامل مهم در موفقيت و سعادت ، مورد تأييد و پذيرش اسلام بوده و پيامدهاى تجربه شده مى توانند در هدايت و تنظيم رفتارهاى بعدى انسان ، نقش اساسى و تعيين كننده داشته باشند .

ب ـ «تجربه پيامد» در روان شناسى

در علوم تجربى به طور عام و از جمله در روان شناسى ، ارزش يك يافته علمى ، به «تجربه» وابسته است . اين گرايش ، در طول تاريخ انديشه بشرى وجود داشته و فيلسوفانى مانند : توماس هابز ، جان لاك ، جورج بركلى و ديويد هيوم ، از بنيان گذاران مكتب تجربه گرايى و هموار كنندگان راه براى اين طرز تفكّر بوده اند . به سهولت مى توان دريافت كه در روان شناسى ، ديدگاه ها و رويكردهاى نظرى ، عموما نقش بى بديلِ تجربه را پذيرفته اند و بيش از همه ، رفتار«گرايى» بر اين فرض ، استوار است كه رفتار ، با انباشتن فزآينده تجارب حسّى و بى واسطه به وجود مى آيد . تجربه در روان شناسى ، به قدرى حائز اهمّيت است كه گاه روان شناسى به «علم مطالعه تجربه هاى بى واسطه» تعريف شده است . [٢] از اين رو ، برخى مؤلّفان ، نقش تجربه را در هدايت و تنظيم رفتار آدمى ، مهم تلقى نموده اند . مان ، روان شناس معاصر امريكايى ، در كتاب مقدّمه اى بر روان شناسى ، يادگيرى و تنظيم رفتار را به فرآيند تعديل كنش ـ كه از تجربه حاصل مى شود ـ ، تعريف كرده است . [٣] از نظر گارت نيز تجربه موجب پيدايش پاسخ هاى تازه يا تغيير پاسخ هاى قبلى و آموخته مى شود . وى در خصوص تنظيم رفتار مى گويد كه تنظيم رفتار ، فرآيندى

[١] غرر الحكم ، ح ١٠١٦٩ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٥٢٠ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٢ ، ص٧٠٤ .[٢] نظريه ها و نظام هاى روان شناسى ، ص ٧٤ .[٣] . Munn, N.L (١٩٦٩). Introduction to Psgchology. New York, P:١٢٥.