در بيشتر پژوهش هاى مربوط به تنظيم رفتار ، يك تقسيم بندى بين عوامل درونى و بيرونى رفتار ، صورت مى گيرد. علل درونى رفتار ، شامل نگرش ها ، باورها و شخصيت فرد مى شوند ، و علل بيرونى ، شامل تشويق كننده ها و تهديد كننده ها ، فشارها و نظارت هاى اجتماعى و ساير نيروهايى است كه شخص ، كنترل چندانى بر آنها ندارد. از نظر اسلام نيز عوامل رفتار به درونْ فردى و برونْ فردى (محيطى) تقسيم مى شود : با وجود اين ، نقش عوامل درونْ فردى بيش از عوامل برونْ فردى و محيطى است . شواهدى كه براى تأييد اين ادّعا مى توان اقامه كرد ، عبارت اند از : ١ . اراده و اختيار انسان . يكى از اساسى ترين مسائل در انسان شناسى دينى ، اراده و اختيار انسان است . از نظر اسلام ، هستى و توانايى انسان از طرف خدا بوده و به كار گيرى آن به دست انسان است . بنا بر اين ، انسان ، مقهور عوامل محيطى نيست ؛ بلكه مى تواند با استفاده از نيروى اراده و اختيار خود ـ كه عوامل درونى هستند ـ ، در برابر عوامل محيطى مقاومت كنند . [١] ٢ . مسئوليت انسان . انسان به دليل آن كه موجودى مختار و بااراده است ، مسئول نيز هست . او مسئولِ ساختن آينده خود و سرنوشت خويش است . از اين رو ، افعال و كارهايى كه فرد انجام مى دهد ، به خودش اِسناد داده شده است . خداوند مى فرمايد :

[١] « إِنَّا هَدَيْنَـهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَ إِمَّا كَفُورًا » (انسان ، آيه ٣) .