در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ١٦٦
مرحله سوم : بازپردازى (عبرت آموزى)
منظور ما از بازپردازى ، تغيير در ديدگاه ادراكى ، تعقّلى و عاطفى فعلى ـ يعنى ديدگاهى كه اكنون از وراى آن ، وضعيتى مفروض را ادراك مى كنيم ـ و جاى دادن آن در چارچوب تازه است تا شكل مثبت تر و سازنده ترى به خود بگيرد و در نتيجه رفتارهايى را در ما پديد آورد كه براى سرنوشت آينده ما مفيد باشند . با اين حال ، تعبير و تفسيرهاى اوّليه ، تا آن جايى كه با ديدگاه تازه هماهنگ باشند ، محترم اند . به علاوه ، ديدگاه تازه اى كه در اثر انتقال و تفكر به آن دست يافته ايم نيز رفتارهاى مثبت پيشين را تقويت مى نمايد و موجب مى شود تا بهتر بتوانيم اعمال و رفتار خود را «بازنگرى» كنيم. ارتباط ميان «فرارَوى» و «بازپردازى» ، همانند راهى دوطرفه است و مفهوم گذر در جريان هر دو ، داراى اهميتى به سزاست . وقتى «گذر» و «عبور» در هر دو مسير (مسير فرارَوى و مسير بازپردازى) به صورت موفقيت آميز صورت گرفت ، به يُمن هدايتِ پيوسته عقل انتخابگر ، لحظه به لحظه دست به انتخاب درست مى زنيم و عالم خود را به والاترين و زيباترين شكل مى آفرينيم . تقريبا اين ، همان چيزى است كه در روايات از آن به عبرت آموزى (اعتبار) ياد شده است . مفهوم «عبرت» ، لبريز از نكات تربيتى است ؛ زيرا در مقام بازپردازى (عبرت آموزى ) ، جريان گذر ، همواره به خود ما باز مى گردد . در اين جايگاه ، عبور و گذر از زشتى به زيبايى انجام مى پذيرد . اين مرحله ، آخرين مرحله گذر است كه فرد پس از فرارَوى و تفكر ، از بدى به خوبى و از زشتى به زيبايى گذر مى كند. هدف نهايى نيز در واقع ، همين است . از اين رو رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد : وَ أَكْثِرُوا التَّفَكُّرَ وَ الِاعْتِبَارَ . [١] زياد بينديشيد و عبرت بگيريد . امام صادق عليه السلام در وصف ابو ذر (صحابى پيامبر خدا) مى فرمايد :
[١] . الجامع الصغير ، ج ٢ ، ص ١٨٣ ؛ كنز العمّال ، ج ٣ ، ص ١٠٦ .