در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٩٤
انديشه هاى باطل ، نقش داشته باشد . ذكر را مى توان نقطه شروع سير و سلوك به سوى خدا و وسيله مهار و تنظيم توانش هاى ذهنى دانست. ياد خدا به منزله روح عبادت ها مى تواند ذهن و فكر انسان را از افكار و انديشه هاى شيطانى ، مصون نگه دارد و زمينه پرورش فضائل و مكارم اخلاقى را در عمل ، فراهم كند. از اين رو ، در آيات و روايات ، در باره ذكر خدا سفارش هاى فراوانى شده است. خداوند مى فرمايد : «يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْكُرُواْ اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا . [١] اى كسانى كه ايمان آورده ايد! ذكر خدا را بسيار بگوييد » . در آيات ديگرى نيز به ذكر و ياد خدا توصيه شده است . [٢] امام صادق عليه السلام نيز مى فرمايد : وَ أَكْثِرُوا ذِكْرَ اللّه ِ مَا اسْتَطَعْتُمْ فِى كُلِّ سَاعَةٍ مِنْ سَاعَاتِ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ؛ فَإِنَّ اللّه َ أَمَرَ بِكَثْرَةِ الذِّكْرِ . [٣] هرچه مى توانيد ، خدا را ياد كنيد ، در هر ساعتى از ساعت هاى شب و روز ؛ زيرا خدا ، شما را به كثرت ذكر ، امر نموده است . ايشان ، در جاى ديگرى مى فرمايد : مَا مِنْ شَىْ ءٍ إِلَا وَ لَهُ حَدٌّ يَنْتَهِى إِلَيْهِ، إِلَا الذِّكْرَ فَلَيْسَ لَهُ حَدٌّ يَنْتَهِى إِلَيْهِ . [٤] براى هر چيز ، نهايتى است ، جز ذكر خدا كه نهايتى ندارد.
مكانيزم تقوا در تنظيم تفكر
كاركرد تقوا در تنظيم تفكر ، در دو محور قابل تبيين است :
[١] احزاب ، آيه ٤١ .[٢] « وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلاً » (انسان ، آيه ٢٥) ، « وَاذْكُر رَّبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِىِّ وَالْاءِبْكَـرِ »(آل عمران ، آيه ٤١) و « فَاذْكُرُواْ اللَّهَ قِيَـمًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِكُمْ » (نساء ، آيه ١٠٣) .[٣] الكافى ، ج ٢ ، ص ٤٩٨ ، ح ١ ؛ وسائل الشيعة ، ج ٤ ، ص ١١٨١ .[٤] تحف العقول ، ص ٣١٤ ؛ وسائل الشيعة ، ج ٤ ، ص ١١٨٢ .