در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ١٧٧

ج ـ آثار گذشتگان

يكى ديگر از مصاديق «تجربه پيامد توسط ديگران» ، آثار بر جاى مانده از آنهاست . امام على عليه السلام مى فرمايد : خَلَفٌ لَكُم، عِبَرٌ مِن آثَارِ المَاضِينَ قَبلَكُم؛ لِتَعتَبِرُوا بِهَا . [١] از آثار گذشتگان ، عبرت هايى برايتان به يادگار باقى مانده است تا از آنها عبرت بگيريد . بنا بر اين ، آثار باستانى بر جاى مانده از گذشتگان ، مايه عبرت اند عبرت . امام على عليه السلام مى فرمايد : فَاعْتَبِرُوا بِنُزُولِكُمْ مَنَازِلَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ، وَ انْقِطَاعِكُمْ عَنْ أَوْصَلِ إِخْوَانِكُم . [٢] پس از اين منزل كه ديگران ، قبل از شما در آن به سر بردند و اكنون شما در جاى آنان سكونت يافته ايد و نيز از قطع پيوند ميان نزديك ترين برادرانتان ، عبرت بگيريد . نكته تربيتى كلام امام ، اين است كه شما نيز روزى از دنيا خواهيد رفت و هر آنچه را داريد ، براى ديگران به ارث خواهيد گذاشت . پس بايد متوجه اعمال و رفتارتان باشيد . حضرت ، كسانى را كه به اين موضوع توجّه نمى كنند ، مورد نكوهش قرار مى دهد و با لحن عتاب آميز مى فرمايد : أَ وَ لَيْسَ لَكُمْ فِى آثَارِ الأَوَّلِينَ مُزْدَجَرٌ وَ فِى آبَائِكُمُ الْمَاضِينَ تَبْصِرَةٌ وَ مُعْتَبَرٌ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ، أَ وَ لَمْ تَرَوْا إِلَى الْمَاضِينَ مِنْكُمْ لَا يَرْجِعُونَ وَ إِلَى الْخَلَفِ الْبَاقِينَ لَا يَبْقَوْنَ، أَ وَ لَسْتُمْ تَرَوْنَ أَهْلَ الدُّنْيَا يُصْبِحُونَ وَ يُمْسُونَ عَلَى أَحْوَالٍ شَتَّى، فَمَيِّتٌ يُبْكَى وَ آخَرُ يُعَزَّى وَ صَرِيعٌ مُبْتَلًى وَ عَائِدٌ يَعُودُ وَ آخَرُ بِنَفْسِهِ يَجُودُ وَ طَالِبٌ لِلدُّنْيَا وَ الْمَوْتُ يَطْلُبُهُ وَ غَافِلٌ وَ لَيْسَ بِمَغْفُولٍ عَنْه . [٣] آيا در آثار بر جاى مانده از گذشتگان ، براى شما وسيله تنبُّه نيست [ كه شما را