نظريه يادگيرى اجتماعى ، [١] يكى از صورت هاى رفتارگرايى شناختى است . كه نظريه پردازانى چون آلبرت بندورا [٢] والتر ميشل [٣] آن را توسعه دادند و به عنوان يكى از پيامدهاى مهمّ اين نظريه ، به بررسى نقش عوامل شناختى در تنظيم رفتار پرداختند . البته روان شناسان ديگرى نيز به تبيين فرآيندهاى شناختى در تنظيم رفتار پرداخته اند . [٤] نقطه قوّت رهيافت شناختى در تنظيم رفتار ، صراحت بخشيدن به نقش كنش هاى شناختى در اين زمينه است .

مكان كنترل و تنظيم رفتار

يكى از مهم ترين يافته هاى روان شناسان شناختى ، بحث مكان كنترل [٥] است ؛ به اين معنا كه : آيا فرد ، منشأ وقايع مهاركننده زندگى و رفتارش را در درون خود مى داند ، يا خارج از خويشتن ؟ اين اصطلاح را نخست راتر [٦] به كار برد . از نظر او مكان كنترل ، تأثير مهمّى بر تنظيم و هدايت اعمال و رفتار ما دارد. چنانچه فرد پاداش را به تلاش و رفتار نسبت ندهد و آن را نتيجه تصادف ، بخت و سرنوشت بداند ، يا آن را حاصل نيروهاى غير قابل پيش بينى تصوّر نمايد ، اين تفسير ، تابع اعتقاد به مهار (كنترل) بيرونى است. بر عكس ، وقتى فرد ، عقيده داشته باشد كه بين ويژگى هاى نسبتا ثابت شخصيتى و پاداش رابطه وجود دارد ، اين تفسير به مهار درونى بر مى گردد. [٧] اين نكته حائز اهمّيت است كه فرد معتقد به مهار درونى ، از آن جا كه خودش را دست بسته عوامل بيرونى نمى داند ، طبعا فردى فعّال خواهد بود و به طور معقول و با سنجش پيامدهاى احتمالىِ يك عمل (فعل يا خوددارى) ، در باره آن تصميم خواهد

[١] . Social learning.[٢] . Bandura, A.[٣] . Mischel, w.[٤] . Larsen, R. and Buss, D (٢٠٠٨) personality psychology, McGraw Hill. p: ٤١٢ - ٤١٥.[٥] . locus of control.[٦] . Rotter, J. B.[٧] انگيزش و هيجان ، خداپناهى ، ص ١٤٨ و ١٤٩ .