راغب اصفهانى ، در ذيل واژه «كَرَم» مى نويسد : زمانى كه واژه «كرم» يا «كرامت» را براى توصيف خداوند به كار مى بريم ، اسمى است براى احسان و انعامى كه از او صادر مى شود ؛ امّا زمانى كه آن را براى توصيف انسان به كار مى بريم ، اسمى است براى اخلاق و رفتارهاى پسنديده اى كه از او صادر مى شود . [١] از اين رو ، در كتاب هاى لغت ، كرامت ، به معناى سخاوت ، شرافت ، والايى و ارشمندى به كار رفته است . [٢] اين تعاريف نشان مى دهد كه كرامت ناظر به رفتارهاى مثبت و صفات اخلاقى است كه در اثر تمرين و ممارست براى فرد حاصل مى شود . نقطه مقابل آن ، «هوان» و «خوارى» است .

مراتب و سطوح كرامت انسان

تأمّل و دقّت در آيات و روايات ، نشان مى دهد كه كرامت و ارزشمندى در انسان ، داراى دو سطح يا دو مرتبه است :

الف ـ كرامت ذاتى يا ارزش گذارى ارگانيزمى

مقصود از كرامت ذاتى ، آن است كه خداوند ، انسان را به گونه اى آفريده كه در مقايسه با برخى موجودات ديگر ، از لحاظ ساختمان وجودى و توانايى ها و قابليت ها ، داراى مزاياى بيشترى است . در واقع ، كرامت ذاتى ، اشاره به فرآيند ارزش گذارى اُرگانيزمى (جسمى ـ اندامى) است كه برحسب آن ، قابليت هاى زيست شناختى و فطرى اُرگانيزم انسان ، ارزيابى مى شود . بر حسب اين تعريف ، كرامت ذاتى ، ناظر به ويژگى ها و توانايى هايى است كه در تمامى سطوح ابناى بشر ، از كودك خُردسال تا فيلسوف بزرگ سال ، حتى در اوليا و انبيا ، به طور مشترك وجود دارد . بر اساس آموزه هاى دينى همه ما داراى اين نوع كرامت هستيم . خداوند در قرآن مى فرمايد :

[١] . مفردات ألفاظ القرآن ، ذيل واژه «كرم» .[٢] . مجمع البحرين ، ص ٣٥ .