هر اندازه گرايش هاى مذهبى قوى تر باشد ، حيا نيز به همان اندازه قوى خواهد بود. در روايات آمده است: الْحَيَاءُ مِنَ الإِيمَانِ . [١] حيا ، ناشى از ايمان است. حيا ، ايمانى يك مرحله بالاتر و رشد يافته تر است . از آنچه بيان شد ، به اين نتيجه مى رسيم كه ريشه هاى حيا به فطرت باز مى گردد ؛ امّا رشد و تكامل آن به ايمان و سطوح تربيت اخلاقى افراد ، بستگى دارد. حال با توجّه به آنچه بيان شد ، حيا را مى توان به صفت و حالتى در انسان تعريف كرد كه ريشه در فطرت او داشته باشد و به وسيله رشد اخلاقى و ايمان ، تكامل مى يابد و آثارى را در سطح ذهنى ، زيستى و رفتارى در پى مى آورد.

قلمروهاى حيا

مفهوم حيا ، در دو قلمرو به كار مى رود : ١ . قلمرو روابط درونى (ارتباط با خود) ؛ ٢ . قلمرو روابط بيرونى (ارتباط با ديگران) . روابط بيرونى ، در بر گيرنده پيوند و ارتباط با خدا ، وجودهاى متعالى ديگر (فرشتگان ، ائمّه عليهم السلام ، اولياى الهى) و افرادى است كه در زندگى روزانه با آنها سر و كار داريم ؛ مانند : خانواده ، دوستان ، آشنايان و ... . اين ، تقسيم بندى كلّى اى است ؛ امّا در اين تقسيم بندى قرار دادن حيا از خدا ، فرشتگان و اولياى الهى در كنار حياى از خانواده و ديگران ، دور از احتياط به نظر مى آيد. قطع نظر از اين تقسيم بندى ، در كل مى توان سه قلمرو از حيا را به صورت زير در نظر گرفت : ١ . قلمرو روابط اجتماعى ؛ ٢ . قلمرو فردى ؛

[١] الكافى ، ج ٢ ، ص ١٠٦ ؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام ، ج ٢ ، ص ٢٣٩ ؛ تحف العقول ، ص ٣٩٤ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١٢ ، ص ١٦٦ .