الشُّكرُ تَصَوُّرُ النِّعمَةِ وَ إِظهَارُهَا . [١] شكر ، تصوّر نعمت و اظهار آن است. نقطه مقابل شكر ، كفر است كه عبارت است از : فراموشى نعمت و ناديده گرفتن آن . امام كاظم عليه السلام نيز شكر را به همين معنا به كار برده است. [٢] خواجه نصيرالدين طوسى در تعريف «شكر» مى گويد : شكر ، عبارت است از ثناى مُنعم به خاطر نعمت هاى او. و نيز گفته شده كه شكر ، عبارت است از ثناى نيكوكار به واسطه ذكر احسان او . [٣] مرحوم نراقى ، شكر را به شناخت نعمت مُنعم و شاد شدن به آن و عمل به موجب شادى و استعمال كردن نعمت در راه درست و مطلوب آن ، تعريف كرده است . [٤] ديگران نيز هر كدام تعريفى از شكر ارائه داده اند. در يك برداشت كلّى از تعاريفِ ارائه شده ، مى توان گفت كه شكر ، حالتى نفسانى است كه در نتيجه معرفت خاص حاصل مى شود و رفتارى خاص را موجب مى گردد. معرفتى كه حالت شكر و سپاس گزارى را در انسان موجب مى گردد ، شناخت نعمت و نعمت دهنده و شناخت اين حقيقت است كه اين نعمت از سوى او عنايت شده است.

جايگاه شكر در نظام اخلاقى اسلام

شكر در نظام اعتقادى و اخلاقى اسلام ، از جايگاه ويژه اى برخوردار است. يكى از نشانه هاى ايمان و بندگى خداوند متعال ، شكر گزارى نعمت هاى بى پايان اوست. رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد : أَرْبَعٌ مَنْ يَكُنْ فِيهِ كَمَلَ إِسْلَامُهُ: الصِّدْقُ، وَ الشُّكْرُ، وَ الْحَيَاءُ، وَ حُسْنُ الْخُلُق . [٥] چهار خصلت است كه در هر كسى باشد ، اسلام او كامل است: راستى ، شكر ، حيا و حُسن خُلق.

[١] مفردات ألفاظ القرآن ، ذيل واژه «شكر» .[٢] «و الشكر و ضدّه الكفران» (الكافى ، ج ١ ، ص ٢١ ؛ الخصال ، ص ٥٨٩ ؛ علل الشرائع ، ج ١ ، ص ١١٤) .[٣] . التعريفات ، ص ١١٢.[٤] جامع السعادات ، ج ٣ ، ص ١٩٤ .[٥] تحف العقول ، ص ٩ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٧ ، ص ٦٤ .