توانايى ها در همه افراد انسان وجود دارد و به وسيله رشد جسمى ، شناختى ، عاطفى و معنوى ، به ثمر مى رسد . بنا بر اين ، قابليت هاى اساسى كه خداوند به صورت فطرى در انسان قرار داده ، ماهيت تكاملى دارند و در سراسر مسير زندگى يك فرد و تاريخ ، به طور كلّى گسترش مى يابند . نكته اى كه در اين جا مهم است ، اين كه حتّى با وجود آن كه چنين ويژگى هايى به صورت فطرى تعيين مى شوند ، پيشرفت انسان به سوى تحقّق بخشيدن و دستيابى به آن ، يك رشته مراحل خودكار و بدون تلاش نيست ؛ بلكه اين فرآيند ، شامل كشمكش و شكست است . درست همان طور كه قابليت هاى اساسى ، ممكن است در هر مرحله از رشد به وجود آيد ، در عين حال ، ممكن است ضعف هاى اساسى نيز شكل بگيرند و فرد از مسيرى كه به صورت فطرى براى آنها در نظر گرفته شده ، يعنى خلافت الهى ، فاصله بگيرند ؛ وضعيتى كه در آيات و روايات ، از آن به بيمارى ، طغيان ، كفر ، ضلال و خسران ، تعبير شده است .

قابليت هاى اساسى انسان

١ . قابليت هاى جسمى

در ميان تمام پستانداران ، انسان از ويژگى ها و قابليت هاى جسمى خاصّى برخوردار است . رشد جسمى از دوره جنينى تا پايان زندگى ادامه دارد . در جريان رشد دستگاه عصبى ، اندام ها و غدد به اندازه كافى رشد مى كنند و در صورت فراهم بودن شرايط مناسب ، فرآيند رشد به هنجار را پشت سر مى گذارند . با توجّه به ويژگى ها و قابليت هاى خاصّى كه به لحاظ رشد جسمى در انسان وجود دارد ، برخى مفسّران ، گرامى داشت انسان را از سوى خدا ، به اندام موزون داشتن ، راستْ قامت بودن ، مهارت هاى جسمى و توانايى انجام دادن كارهاى ظريف ، تفسير كرده اند . [١]

٢ . ظرفيت هاى شناختى

علاوه بر قابليت هاى جسمى ، انسان از ظرفيت هاى شناختى خاصّى نيز برخوردار است كه برخى آنها عبارت اند از :

[١] . تفسير نمونه ، ج ١٢ ، ص ١٩٨ .