در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٤١٧
بر اساس آموزه هاى دينى ، عقل و تقوا مى تواند از خشم ناسالم پيشگيرى كند . از اين رو ، در روايات متعدّدى به نقش تقوا در تنظيم و كنترل خشم ، اشاره شده است . امام على عليه السلام مى فرمايد : احْتَرِسُوا مِنْ سَوْرَةِ الْغَضَبِ وَ أَعِدُّوا لَهُ مَا تُجَاهِدُونَهُ بِهِ مِنَ الْكَظْمِ وَ الغَيظ . [١] خود را از تُندى خشم ، نگه داريد و ابزار كنترل آن ، يعنى تقوا و بردبارى را در خود ، تقويت نماييد . پيامبر خدا به صراحت ، نقش تقوا را در تنظيم ، كنترل و مهار خشم ، بيان نموده است : لَا تَغْضَبْ، فَإِذَا غَضِبْتَ فَاقْعُدْ وَ تَفَكَّرْ فِى قُدْرَةِ الرَّبِّ عَلَى الْعِبَادِ وَ حِلْمِهِ عَنْهُمْ، وَ إِذَا قِيلَ لَكَ اتَّقِ اللّه َ فَانْبِذْ غَضَبَكَ وَ رَاجِعْ حِلْمَكَ . [٢] خشمگين مشو و هر گاه به خشم آمدى ، بنشين و در باره قدرتى كه خداوند بر بندگان دارد و گذشتى كه از آنها مى كند ، بينديش . و هر گاه به تو گفته شد : تقوا را رعايت كن ، خشمت را دور افكن و به [ گذشت و ] بردبارى روى آور . امام على عليه السلام مى فرمايد : دَاوُوا الغَضَبَ بِالصَّمتِ . [٣] خشم را با سكوت (خويشتندارى كلامى) درمان كنيد . تقوا ، هم در پيشگيرى از خشم كمك مى كند و هم در مهار و درمان آن . افراد باتقوا ، توان بازدارى بالايى در ابراز خشم دارند ؛ يعنى زود خشمگين نمى شوند و اگر در موردى هم خشمگين شدند ، سريع مى توانند خشم خود را مهار كنند . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد : خَيرُ الرِّجَالِ مَن كاَنَ بَطِى ء الغَضَبِ ، سَرِيعَ الفَى ء وَشَرُّ الرِّجَالِ مَن كَانَ سَرِيعَ الغَضَبِ بَطِى ءَ الفَى ء . [٤] بهترينِ افراد ، كسى است كه دير به خشم مى آيد و آسان خشنود مى شود و بدترينِ افراد ، كسى است كه زود به خشم مى آيد و دير خشنود مى شود .
[١] . غرر الحكم ، ح ٢٥٠٧ .[٢] . تحف العقول ، ص ١٤ .[٣] . غرر الحكم ، ح ٥١٥٥ .[٤] . الفردوس ، ج ٢ ، ص ١٧٨ .