در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٨٤

أَجَلُّ الأُمَرَاءِ مَن لَم يَكُنِ الهَوَى عَلَيهِ أَمِيراً . [١] ارجمندترينِ حاكمان ، كسى است كه هوس بر او حكومت نداشته باشد.

٢ . اسارت عقل و حكومت جهل

وضعيتى ديگرى كه ممكن است در اثر تعامل و كنش ورى عقل و جهل پيش آيد ، حكومت هوس و اسارت عقل است. امام على عليه السلام در تشريح اين حالت مى گويد : كم من عقلٍ اسيرٍ تحت هوى اميرٍ ! [٢] بسا خِرَدى كه در پنجه هوس فرمان روا ، اسير است. بر همين اساس در برخى روايات ، از اين حالت نكوهش شده و آمده است كه «بنده شهوت ، اسيرى است كه اسارت وى پايانى ندارد . [٣] در برخى روايات با تعابيرى چون «رِقّيت» ، «عبوديت» و «مالكيت» به اين موضوع ، اشاره شده است. على عليه السلام مى فرمايد : الشَّهَوَاتُ تَستَرِقُ الجَهُولَ . [٤] شهوت ها ، جاهلان را به بندگى مى كشند. و يا اين تعبير كه : الهَوَى إِلهٌ مَعبُودٌ ، العَقلُ صَدِيقٌ مَحمُودٌ . [٥] هوا ، خدايى پرستيده است و عقل ، دوستى پسنديده . اين تفسيرها ، هر چه قدر هم كه تمثيلى باشند ، باز براى فهم و تبيين عوامل درونى رفتار مهم اند.