ثرندايك [١] (١٩٤٩ ـ ١٨٧٤ م) براى اشاره به تجربه پيامد ، مفهوم «قانون اثر» [٢] را به كار برده است . اين قانون مى گويد : رفتارى كه پيامدهاى مطلوب و خوشايند به دنبال داشته باشد ، گرايش به تكرار پيدا مى كند و رفتارى كه پيامدهاى ناگوار به دنبال داشته باشد ، حذف مى شود . [٣] با توجه به آنچه گفته شد مى بينيم كه اصل «تجربه پيامد» ، هم در آموزه هاى دينى و هم در نظريه هاى روان شناسى براى تنظيم رفتار ، مورد بهره بردارى قرار گرفته است .

گستره كارآمدى اصل «تجربه پيامد»

سؤالى كه در اين جا پيش مى آيد ، اين است كه : گستره و كاربرد اصل «تجربه پيامد» در رفتار انسان ، تا چه اندازه است؟ آيا همه رفتارهاى انسان از اين طريق ، تنظيم و هدايت مى شوند ، يا فقط بخشى از رفتارها را مى توان با استفاده از اين اصل ، تنظيم نمود؟

محدوديت «تجربه پيامد»

اصل «تجربه پيامد» به عنوان يك مكانيزم قوى ، رفتار انسان را كنترل مى كند و انسان هر اندازه بتواند موقعيت ها و شرايط گوناگون را تجربه كند ، به همان مقدار ، زندگى او منطقى خواهد بود. در نظام اخلاقى و تربيتى اسلام ، با وجود آن كه تأثير «تجربه پيامد» بر تنظيم و كنترل رفتار انسان پذيرفته شده ، اما تعميم آن در همه موارد و استنباط يك قاعده كلّى (يعنى اين كه گفته شود تنظيم و كنترل رفتار ، فقط از طريق تجربه پيامد ، امكان پذير است ) ، به هيچ وجه قابل قبول نيست ؛ زيرا اگر تنظيم رفتار ، منحصر به تجربه شخصى پيامد شود ، با چند مشكل اساسى مواجه خواهيم شد : ١ . با توجّه به شرايط و امكاناتى كه هر فرد در اختيار دارد و نيز عمر محدود انسان ، تجربه شخصىِ همه رفتارها و مشاهده پيامد همه آنها ، امكان پذير نيست . امام

[١] . Thorndike , E.[٢] Low of Etfect.[٣] رفتاردرمانى شناختى ، ص ١٧ .