مدل دينى تنظيم رفتار ، فرض كرده است كه ظرفيتى در فرد وجود دارد كه موجب مى شود رفتار فرد به جاى آن كه از بيرون و توسط عوامل محيطى ، تنظيم ، كنترل و هدايت شود ، با پرورش نيروى عقل ، فرد به سطحى از نظم دهندگى شخصى برسد كه عملكردهاى او را از درون و بر اساس يك سرى از ارزش ها و هنجارهاى درون فكنى شده دينى ، هدايت و كنترل كند . تمركز اصلى مدل دينى تنظيم رفتار ، بر مفهوم عقل و تقوست . اصطلاحى كه ما در اين زمينه برگزيده ايم ، «تقواى عاقلانه» است . تقواى عاقلانه به عنوان يك نظريه انگيزشىِ برآمده از سيستم دينى ، مى تواند در همه سطوح شخصيت و رفتار انسان ، نقش مؤثّر داشته باشد و به عنوان يك نيروى هدايتگر ، جهتگيرى انگيزه ها ، نيازها و رفتارهاى آدمى را تعيين كند . اين فرآيند ، سه مرحله دارد: اوّلين مرحله ، خودْمشاهده گرى است ؛ يعنى افراد شروع به توجّه به رفتارشان مى كنند و سعى در سازماندهى مجدّد يا نظارت بر اعمالشان دارند . دومين مرحله ، خودْارزشيابى است ؛ يعنى هنگامى كه افراد ، عملكرد واقعى شان را با هدف مورد نظر اسلام ، مقايسه مى كنند و براى تصحيح كاستى ها و نقايصِ موجود مى كوشند. مرحله نهايى ، اقدام عملى است ؛ يعنى زمانى كه افراد به تفاوت رفتار فعلى با رفتار آرمانى و مورد نظر ، پى ببرند. در اين هنگام ، خودشان را سرزنش مى كنند و