٤ . بازبينى در رفتار فردى . بازبينى ، متضمّن يك مسئله اساسى است و به اين موضوع اشاره دارد كه : وى در حضور ديگران ، چگونه عمل مى كند؟ و اگر كار نادرستى از او سر بزند و مورد بازخواست واقع شود ، احتمالاً چه واكنشى از خود نشان خواهد داد؟ هر كس مى داند كه رفتار ناپسند در حضور ديگران ، موجب از دست دادن اعتبار و حيثيت فرد گرديده ، سطح حرمت خود او را پايين مى آورد . از اين رو در بسيارى موارد ، افراد انكار مى كنند و نمى پذيرند كه رفتار آنها نادرست بوده يا رفتار نادرستى كه انجام شده ، از ناحيه آنها صورت گرفته است. اگر بودن در حضور ديگران و حضور خود ، ماهيتاً يكسان و مشابه باشند ، اين امكان وجود دارد كه از لحاظ كنشى و كاركردى نيز مثل هم باشند. به اين دليل ، كيفيت واكنش افراد در حضور ديگران ، مورد تأكيد روايات قرار گرفته است. توجّه به نحوه پاسخ دهى افراد در حضور ديگران ، ابزارى براى تفكّر در نحوه رفتار فردى فراهم مى كند. در نتيجه ، فرد متقاعد مى شود كه در خلوت خويشتن نيز همانند بودن در حضور ديگران رفتار كند.

٣ . حيا از خدا ، فرشتگان و ائمّه عليهم السلام و نقش آن در تنظيم رفتار

يكى از موارد كاربرد حيا در آموزه هاى دينى ، حيا از خدا ، فرشتگان ، ائمّه عليهم السلام ، اولياى الهى و مؤمنان است. اين نوع حيا فراتر از محدوده روابط معمولى است و از طريق ايجاد نظام ارزشى قدرتمند و داشتن هدف هاى متعالى و معنى دار در زندگى به دست مى آيد. با توجّه به محوريتى كه حياى از خدا دارد ، ابتدا به توضيح آن مى پردازيم. [١]

پيش نيازهاى حيا از خدا

همان گونه كه ظهور و بروز هر كارى و پيدايش هر صفتى در انسان ، زمينه و پيش نيازهايى دارد ، حيا از خدا ، فرشتگان و ائمّه هم همين گونه است. پيش نيازهاى حيا از خدا ، فرشتگان و ائمّه عليهم السلام عبارت اند از :

[١] در اين بخش ، از كتاب پژوهشى در حيا بهره برده ايم .