سرآغاز بسيارى از ماجراها در تاريخ انسان شد . امير مؤمنان على عليه السلام مى فرمايد : فَاعْتَبِرُوا بِمَا كَانَ مِنْ فِعْلِ اللّه ِ بِإِبْلِيسَ إِذْ أَحْبَطَ عَمَلَهُ الطَّوِيلَ وَ جَهْدَهُ الْجَهِيدَ، وَ كَانَ قَدْ عَبَدَ اللّه َ سِتَّةَ آلَافِ سَنَةٍ، لَا يُدْرَى أَ مِنْ سِنِى الدُّنْيَا أَوْ مِنْ سِنِى الآخِرَةِ عَنْ كِبْرِ سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ . [١] از رفتار خداوند با ابليس عبرت بگيريد كه همه آنچه او در مدّت درازى انجام داده بود و تمام كوششى كه نموده بود ، بى اثر گرديد . او شش هزار سال ـ كه معلوم نيست از سال هاى دنياست يا از سال هاى آخرت ـ عبادت خدا كرد ؛ امّا با يك لحظه كبرورزى ، از جايگاهى كه داشت ، بيرون گرديد. حضرت على عليه السلام داستان و سرگذشت ابليس را اين گونه بيان مى كند و سپس به ما هشيار و توجّه مى دهد كه اين قضيه اختصاص به ابليس ندارد و هر كس خدا را معصيت كند ، به سرنوشت او گرفتار خواهد شد : فَمَنْ ذَا بَعْدَ إِبْلِيسَ يَسْلَمُ عَلَى اللّه ِ سُبْحَانَهُ بِمِثْلِ مَعْصِيَتِهِ؟ كَلَا، مَا كَانَ اللّه ُ سُبْحَانَهُ لِيُدْخِلَ الْجَنَّةَ بَشَراً بِأَمْرٍ أَخْرَجَ بِهِ مِنْهَا مَلَكاً، إِنَّ حُكْمَهُ فِى أَهْلِ السَّمَاءِ وَ أَهْلِ الأَرْضِ لَوَاحِدٌ، وَ مَا بَيْنَ اللّه ِ وَ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ هَوَادَةٌ فِى إِبَاحَةِ حِمًى حَرَّمَهُ عَلَى الْعَالَمِين . بعد از ابليس ، چه كسى در امان است كه مثل او معصيت خدا را نكند [ و به عذاب دچار نشود ]؟ هرگز! چنين نيست كه خداوند ، بشرى را به سبب كارى داخل بهشت سازد كه به واسطه آن ، فرشته اى را از بهشت خارج نموده است . امر خداوند براى اهل آسمان و زمين ، يكسان است و بين خدا و خلق ، دوستى خاصى وجود ندارد كه به خاطر آن ، حرامى را كه بر جهانيان ابلاغ فرموده ، حلال بدارد . امام على عليه السلام با گفتن اين فراز آخر ، نوعى همانندى انسان ها را از لحاظ قانون و سرنوشت بيان مى كند تا هر كس بتواند به راحتى ، خود را به جاى ديگرى (شيطان) قرار دهد و اذعان كند كه اگر او هم مرتكب چنين خطايى شود ، خداوند همان

[١] . امام صادق عليه السلام در باره ابليس فرمود : «لم يكن من الملائكه و كانت الملائكة ترى أنّها منها» (تفسير العيّاشى ، ج ١ ، ص ٣٣ ؛ بحار الأنوار ، ج ١١ ، ص ١٤٨) .[٢] . «قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ» (حجر ، آيه ٣٤) . نيز ، ر. ك : علل الشرائع ، ج ١ ، ص ١٠٢ ؛ بحار الأنوار ، ج ١١ ، ص ١٣٠ و ١٣١) .[٣] . نهج البلاغة ، خطبه ١٩٢.[٤] نهج البلاغة ، خطبه ١٩٢ .[٥] . «وَ إِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ» (حجر ، آيه ٣٥).