إِذَا عَزَمْتُمْ عَلَى أَمْرٍ فَانْظُرُوا إِلَى عَوَاقِبِهِ . [١] هر گاه به كارى اقدام كرديد ، ابتدا به پيامدهاى آن بينديشيد. امام على عليه السلام نيز مى فرمايد : إِذَا هَمَمتَ بِأَمرٍ فَاجتَنِب ذَمِيمَ العَوَاقِبِ فِيهِ . [٢] هر گاه تصميم به كارى گرفتى ، از پيامدهاى نامطلوب آن اجتناب كن. عاقبت انديشى ، به اين علّت ، اهمّيت دارد كه از آسيب پذيرى فرد نسبت به از دست دادن ارزش هاى معنوى پيشگيرى مى كند. بر اساس روايات ، افراد هر چه بيشتر براى شناخت و آگاهى از عواقب اعمال و رفتار خود تلاش كنند ، در زندگى احتمال كمترى دچار اضطراب ، افسردگى و ندامت خواهند شد. رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد: مَنْ نَظَرَ فِى الْعَوَاقِبِ سَلِمَ فِى النَّوَائِبِ . [٣] هر كه به عاقبت كارش نظر كند ، از حوادث ناگوار ، مصون خواهد ماند. و به تعبير امام على عليه السلام : بِالنَّظَرِ فِى العَوَاقِبِ تُؤمَنُ المَعَاطِبِ . [٤] با نظر كردن به عواقب كارها ، از آسيب هاى احتمالى پيشگيرى مى شود . برخى روايات مرتبط با اين موضوع ، تحت عنوان «سوء عاقبت» و «حسن عاقبت» طرح شده كه توجّه به آن در مفهوم سازىِ اصل پيش بينىِ «پيامد» مى تواند مفيد باشد .

عاقبت خوب و عاقبت بد

از جمله مسائلى كه در روايات به آن اشاره شده و علماى اخلاق همواره بر آن تأكيد داشته اند ، دعا براى حسن عاقبت ( نيك فرجامى ) است و هميشه اين دعا ورد زبانشان بوده است كه :

[١] بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٤٥٢ ؛ جامع أحاديث الشيعة ، ج ١٤ ، ص ٣١٤ ؛ مستدرك الوسائل ، ج ١١ ، ص ٣٠٧ .[٢] غرر الحكم ، ح ٤١١٩ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ١٣٢ .[٣] غرر الحكم ، ح ٨٠٣٩ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٤٣١ ؛ مستدرك الوسائل ، ج ١١ ، ص ٣٠٧ .[٤] غرر الحكم ، ح ٤٣٠٥ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ١٨٦ .